Ένα ερώτημα που ακούω συχνά από γονείς το καλοκαίρι είναι πώς να μιλήσουν στο παιδί τους για το σώμα, χωρίς να το βλάψουν, ειδικά σε μια εποχή που το σώμα είναι πιο εκτεθειμένο και οι συγκρίσεις πιο έντονες. Είναι μια ερώτηση που δείχνει ήδη μεγάλη ευαισθησία, γιατί ο τρόπος που μιλάμε στα παιδιά και τους εφήβους για το σώμα διαμορφώνει βαθιά τη σχέση που θα έχουν μαζί του σε όλη τους τη ζωή.

Το καλοκαίρι ως πρώτη έκθεση σε σύγκριση

Για πολλά παιδιά και εφήβους, το καλοκαίρι είναι η πρώτη περίοδος του χρόνου που το σώμα γίνεται πιο ορατό, στην παραλία, στην πισίνα, σε φωτογραφίες με φίλους. Αυτή η αλλαγή έρχεται συχνά μαζί με πρώτη έκθεση σε σύγκριση, ιδιαίτερα στην εφηβεία, όταν το σώμα αλλάζει γρήγορα και η ανάγκη για κοινωνική αποδοχή είναι ιδιαίτερα έντονη.

Οι έφηβοι σήμερα μεγαλώνουν επιπλέον μέσα σε ένα περιβάλλον όπου τα social media κάνουν τη σύγκριση συνεχή και άμεση, με τρόπο που οι προηγούμενες γενιές δεν βίωσαν στον ίδιο βαθμό. Αυτό σημαίνει ότι η ευαισθησία γύρω από το σώμα εμφανίζεται συχνά νωρίτερα και πιο έντονα απ’ όσο ίσως περιμένουν οι γονείς.

Τι λέμε χωρίς να το σκεφτόμαστε

Πολλά από τα πιο βλαβερά μηνύματα για το σώμα δεν μεταδίδονται μέσα από ρητές κουβέντες, αλλά μέσα από σχόλια που θεωρούμε αθώα ή ακόμα και καλοπροαίρετα. Το «έχεις μεγαλώσει, πρόσεχε τι τρως» σε ένα παιδί. Το «τι όμορφο κορμάκι» σε σύγκριση με ένα άλλο. Το να σχολιάζουμε φωναχτά το δικό μας σώμα μπροστά στα παιδιά, «δεν μου αρέσει πώς φαίνομαι σε αυτό το μαγιό». Όλα αυτά τα μηνύματα, ακόμα κι όταν δεν απευθύνονται άμεσα στο παιδί, το διδάσκουν πώς να βλέπει τα σώματα, συμπεριλαμβανομένου του δικού του.

Τα παιδιά και οι έφηβοι είναι εξαιρετικά προσεκτικοί παρατηρητές, ακόμα κι όταν δεν φαίνεται. Παρατηρούν πώς μιλάμε για το δικό μας σώμα, πώς σχολιάζουμε τα σώματα άλλων ανθρώπων, τι σημασία δίνουμε στην εμφάνιση σε σχέση με άλλα χαρακτηριστικά. Όλη αυτή η παρατήρηση διαμορφώνει σιωπηλά την αντίληψή τους για το τι σημαίνει να έχεις σώμα.

Πώς μιλάμε σωστά για το σώμα

Το πρώτο βήμα είναι να αποφύγουμε σχόλια για το σώμα, θετικά ή αρνητικά, ως κύριο τρόπο επικοινωνίας με το παιδί ή τον έφηβο. Αντί να πούμε «τι όμορφο σώμα έχεις», μπορούμε να επικεντρωθούμε σε αυτά που κάνει το σώμα, «πόσο δυνατά κολύμπησες σήμερα» ή «πόση ενέργεια είχες στο παιχνίδι». Αυτή η μετατόπιση διδάσκει το παιδί να εκτιμά το σώμα του για τη λειτουργικότητά του, όχι μόνο για την εμφάνισή του.

Δεύτερο, είναι σημαντικό να προσέχουμε πώς μιλάμε για το δικό μας σώμα μπροστά στα παιδιά. Αν συνεχώς σχολιάζουμε αρνητικά τον εαυτό μας, το παιδί μαθαίνει ότι αυτό είναι φυσιολογικό, ακόμα κι αν του λέμε αντίθετα λόγια. Δεν χρειάζεται να προσποιείσαι τέλεια αποδοχή του σώματός σου αν δεν τη νιώθεις, αλλά μπορείς να επιλέξεις να μην κάνεις το παιδί μάρτυρα της δικής σου κριτικής προς τον εαυτό σου.

Τρίτο, όταν το παιδί ή ο έφηβος εκφράζει δυσφορία για το σώμα του, το πιο χρήσιμο δεν είναι να το διαψεύσουμε αμέσως, «όχι, είσαι πανέμορφος», αλλά να ακούσουμε πρώτα. «Τι σε κάνει να νιώθεις έτσι;» είναι πολύ πιο χρήσιμη ερώτηση από μια βιαστική καθησυχαστική φράση, γιατί δείχνει στο παιδί ότι το συναίσθημά του είναι έγκυρο και αξίζει προσοχή.

Η σημασία της κίνησης στην παιδική ηλικία

Στη δουλειά μου βλέπω πόσο σημαντικό είναι για παιδιά και εφήβους να έχουν εμπειρίες σώματος που δεν συνδέονται με αξιολόγηση εμφάνισης. Το ελεύθερο παιχνίδι, ο χορός χωρίς επίδοση, η κίνηση για την ίδια την ευχαρίστηση, χτίζουν μια θεμελιώδη σχέση εμπιστοσύνης με το σώμα που δύσκολα κλονίζεται αργότερα από εξωτερικές πιέσεις.

Όταν ενθαρρύνουμε παιδιά και εφήβους να κινούνται επειδή τους αρέσει, όχι για να «χτίσουν σώμα» ή να «κάψουν θερμίδες», τους διδάσκουμε ότι το σώμα υπάρχει για να ζει εμπειρίες, όχι μόνο για να φαίνεται με συγκεκριμένο τρόπο. Αυτό το μάθημα, όταν μαθευτεί νωρίς, γίνεται προστατευτικός παράγοντας για όλη τη ζωή.

Πότε χρειάζεται περισσότερη προσοχή

Αν παρατηρείς ότι το παιδί ή ο έφηβός σου αποφεύγει συστηματικά κοινωνικές δραστηριότητες λόγω σώματος, μιλάει συχνά αρνητικά για τον εαυτό του, αλλάζει δραστικά τις διατροφικές του συνήθειες, ή δείχνει έντονη ενασχόληση με την εμφάνιση, αυτά είναι σημάδια που αξίζει να τα προσέξεις σοβαρά, χωρίς πανικό αλλά και χωρίς να τα αγνοήσεις.

Το να ζητήσεις καθοδήγηση σε αυτή την περίοδο δεν σημαίνει ότι κάτι έχει πάει «λάθος». Σημαίνει ότι θέλεις να στηρίξεις το παιδί σου με τον καλύτερο δυνατό τρόπο σε μια δύσκολη αναπτυξιακή φάση. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα και θέλεις να το συζητήσουμε, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.