logo-2

Redefining the construction industry with innovative solutions, cuttin-edge technology and sustainable practices

Address

Email Address:

needhelp@gmail.com

Ψυχοθεραπεία μέσω Εκφραστικών Τεχνών

“Therapy Trace – Μαρία Φιλίππου”

Όταν τα λόγια δεν φτάνουν

Κάποιες εμπειρίες δεν μπορούν να ειπωθούν. Όχι γιατί δεν υπάρχουν λόγια, αλλά γιατί τα λόγια είναι πολύ στενά για να χωρέσουν αυτό που βιώνεται. Το τραύμα που κατοικεί στο σώμα πριν καν το επεξεργαστεί το μυαλό. Η θλίψη που δεν βρίσκει έκφραση στον λόγο αλλά κυλά μέσα από τα δάκρυα ενός χρώματος πάνω σε χαρτί. Η χαρά που δεν περιγράφεται, αλλά ζωντανεύει μέσα από κίνηση. Η σύγχυση που ξεδιαλύνεται όταν το χέρι αρχίζει να σχεδιάζει χωρίς να ρωτήσει πρώτα το μυαλό.

Η ψυχοθεραπεία μέσω εκφραστικών τεχνών βασίζεται σε μια απλή αλλά βαθιά αλήθεια: ότι ο άνθρωπος εκφράζεται και θεραπεύεται μέσα από πολλά κανάλια ταυτόχρονα. Ο λόγος είναι ένα από αυτά. Η κίνηση, η εικόνα, ο ήχος, η δημιουργία είναι άλλα. Και συχνά, αυτά τα μη λεκτικά κανάλια φτάνουν βαθύτερα και πιο γρήγορα στο ουσιαστικό.

Ψυχοθεραπεία μέσω Εκφραστικών Τεχνών - Μαρία Φιλίππου
Ψυχοθεραπεία μέσω Εκφραστικών Τεχνών

Τι είναι οι Εκφραστικές Τέχνες στη θεραπεία

Ο όρος «εκφραστικές τέχνες» στο θεραπευτικό πλαίσιο δεν αναφέρεται σε καλλιτεχνική εκπαίδευση ή αισθητική επίδοση. Δεν χρειάζεται να ξέρεις να χορεύεις. Δεν χρειάζεται να ξέρεις να ζωγραφίζεις. Δεν χρειάζεται να έχεις ποτέ δημιουργήσει τίποτα στη ζωή σου.

Οι εκφραστικές τέχνες στη θεραπεία είναι εργαλεία πρόσβασης στον εσωτερικό κόσμο. Η κίνηση, η εικόνα, η γραφή, ο ήχος χρησιμοποιούνται ως γέφυρες μεταξύ του ασυνειδήτου και της συνείδησης, μεταξύ αυτού που δεν έχει ακόμα λόγια και αυτού που μπορεί να ειπωθεί, μεταξύ αυτού που κουβαλά το σώμα και αυτού που επεξεργάζεται το μυαλό.

Η δημιουργική πράξη δεν αξιολογείται αισθητικά. Αξιολογείται ως αποκάλυψη ψυχικού υλικού, ως έκφραση, ως κίνηση προς την κατανόηση και την ολοκλήρωση.

Dance - Movement Therapy: το σώμα ως πρωταρχικός συνομιλητής

Η Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία αναπτύχθηκε από την κατανόηση ότι το σώμα δεν είναι απλώς ο «μεταφορέας» του μυαλού. Είναι το πρώτο σπίτι που κατοικούμε. Είναι εκεί που αποθηκεύονται οι πρώτες εμπειρίες, πριν υπάρξουν λόγια για αυτές. Είναι εκεί που ζει το τραύμα, η χαρά, ο πόνος, η αγάπη.
Η κίνηση προηγείται του λόγου εξελικτικά και αναπτυξιακά. Ένα βρέφος κινείται και εκφράζεται πολύ πριν μάθει να μιλά. Και πολλά από όσα βιώθηκαν σε εκείνα τα πρώτα χρόνια παρέμειναν αποθηκευμένα σωματικά, σε στρώματα που ο λόγος δύσκολα αγγίζει.

Στη Dance – Movement Therapy, η κίνηση χρησιμοποιείται ως πρωταρχικό θεραπευτικό μέσο. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο θεραπευόμενος «χορεύει» με την κλασική έννοια. Σημαίνει ότι ο θεραπευτής παρατηρεί με ευαισθησία την κίνηση και τη στάση του ατόμου, αναγνωρίζει τα κινητικά μοτίβα ως εκφράσεις της εσωτερικής ζωής, και δημιουργεί έναν χώρο όπου το σώμα μπορεί να εκφραστεί ελεύθερα, χωρίς κρίση και χωρίς απαιτήσεις.
Μια μικρή χειρονομία, η αλλαγή στη στάση, η ποιότητα της αναπνοής, ο τρόπος που κάποιος καταλαμβάνει ή αποφεύγει τον χώρο γύρω του: όλα αυτά αφηγούνται κάτι. Και αυτή η αφήγηση του σώματος, όταν ακουστεί και συναντηθεί, ανοίγει δρόμους θεραπευτικής εξερεύνησης που ο λόγος μόνος δεν θα άνοιγε.

Μέσα από τεχνικές όπως το Authentic Movement, η ανάλυση κίνησης κατά Laban και η εργασία με σωματική επίγνωση, η Dance/Movement Therapy δημιουργεί μια βαθύτερη επαφή με το σώμα ως σύμμαχο. Ο θεραπευόμενος αρχίζει σταδιακά να εμπιστεύεται τις σωματικές αισθήσεις του ως πηγή πληροφορίας. Να ακούει τι λέει το σώμα αντί να το αγνοεί ή να το πολεμά.

Art Therapy: η εικόνα που λέει αυτά που ο λόγος δεν μπορεί

Η Art Therapy χρησιμοποιεί τη δημιουργική έκφραση μέσω οπτικών τεχνών ως θεραπευτικό μέσο. Ζωγραφική, σχέδιο, κολάζ, γλυπτική, εικαστική δημιουργία με οποιοδήποτε υλικό. Και πάλι, η έμφαση δεν είναι στο αισθητικό αποτέλεσμα αλλά στη διαδικασία.

Όταν κάποιος παίρνει ένα χρώμα και αρχίζει να κινεί το χέρι του πάνω σε χαρτί, συμβαίνει κάτι ενδιαφέρον: ο ορθολογικός έλεγχος χαλαρώνει. Το μυαλό που συνήθως φιλτράρει, λογοκρίνει και οργανώνει παίρνει μια ανάσα. Και αυτό που αναδύεται στην εικόνα είναι συχνά πιο αυθεντικό, πιο απροσδόκητο και πιο αποκαλυπτικό από ό,τι θα έλεγε ο λόγος.

Η εικόνα φέρει πληροφορίες από στρώματα που ο λόγος δεν αγγίζει εύκολα. Μπορεί να εκφράσει αντιφάσεις που δεν χωρούν σε μια λογική πρόταση. Μπορεί να κρατήσει αμφιθυμία, σύγχυση, ακόμα και αυτά που «δεν έπρεπε να υπάρχουν». Και όταν αυτές οι εικόνες συναντηθούν με την παρουσία ενός θεραπευτή που τις αποδέχεται και τις εξερευνά με περιέργεια, γίνονται γέφυρα προς την αυτογνωσία.

Στο πλαίσιο της Γιουγκιανής προσέγγισης, η εικαστική δημιουργία έχει ιδιαίτερη σημασία: τα σύμβολα και τα αρχέτυπα εκδηλώνονται φυσικά μέσα από τις εικόνες που δημιουργεί ο θεραπευόμενος. Ένα σχήμα που επανέρχεται, ένα χρώμα που κυριαρχεί, μια φιγούρα που εμφανίζεται χωρίς να το έχει σχεδιάσει κανείς: όλα αυτά φέρουν νόημα που αξίζει να εξερευνηθεί.

Ψυχοθεραπεία μέσω Εκφραστικών Τεχνών

Πώς συνδυάζονται στην πράξη

Στο θεραπευτικό πλαίσιο, η Dance/Movement Therapy και η Art Therapy δεν λειτουργούν ως ξεχωριστές τεχνικές που επιλέγονται από μια λίστα. Λειτουργούν ρευστά, αλληλοσυμπληρούμενα, μέσα σε ένα ενιαίο θεραπευτικό πλαίσιο που στηρίζεται στη Συνθετική Ψυχοθεραπεία και τη Γιουγκιανή προσέγγιση. Μια συνεδρία μπορεί να ξεκινήσει από μια εικόνα που έφερε ο θεραπευόμενος, ένα όνειρο ή μια σκέψη, να συνεχίσει με ελεύθερη εικαστική έκφραση που αφήνει το ασυνείδητο να μιλήσει, και να βρει ολοκλήρωση μέσα από κίνηση όταν αυτό που αναδύθηκε στην εικόνα ζητά να βιωθεί σωματικά. Ή μπορεί να κινηθεί προς την αντίθετη κατεύθυνση. Αυτό που καθορίζει τη ροή δεν είναι ένα εκ των προτέρων σχέδιο. Είναι αυτό που αναδύεται από τον θεραπευόμενο, ο ρυθμός του, η ανάγκη της συγκεκριμένης στιγμής.

Για ποιους είναι κατάλληλη η ψυχοθεραπεία μέσω εκφραστικών τεχνών

Η προσέγγιση αυτή είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για ανθρώπους που νιώθουν ότι ο λόγος δεν τους φτάνει, που έχουν δοκιμάσει συνομιλιακή θεραπεία και νιώθουν ότι κάτι παραμένει αναγγό, που φέρουν τραυματικές εμπειρίες που δεν έχουν βρει λεκτική επεξεργασία, που έχουν διαταραγμένη σχέση με το σώμα τους, που δυσκολεύονται να εκφραστούν λεκτικά ή που απλώς αισθάνονται ότι η δημιουργία τούς μιλά με τρόπο που δεν μπορούν να εξηγήσουν. Είναι επίσης κατάλληλη για ανθρώπους που δεν ταυτίζονται με κανένα από τα παραπάνω, αλλά νιώθουν μια ελκυστικότητα προς αυτόν τον τρόπο εργασίας. Η διαίσθηση είναι έγκυρος οδηγός.

Η δημιουργία ως πράξη θάρρους

Υπάρχει κάτι βαθιά τρωτό στο να δημιουργείς μπροστά σε κάποιον άλλον. Να κινείσαι χωρίς να ξέρεις πώς φαίνεσαι. Να βάζεις χρώμα σε χαρτί χωρίς να ξέρεις αν είναι «σωστό». Να αφήνεις να φανεί κάτι που δεν έχει ακόμα μορφή.
Αυτή η τρωτότητα είναι ακριβώς η δύναμη της προσέγγισης. Γιατί στον χώρο αυτής της τρωτότητας, μέσα σε έναν ασφαλή θεραπευτικό χώρο αποδοχής, συμβαίνει κάτι σημαντικό: ο έλεγχος χαλαρώνει, η άμυνα κατεβαίνει, και ο αληθινός εαυτός βρίσκει επιτέλους χώρο να εμφανιστεί.
Η δημιουργία δεν είναι εργαλείο. Είναι πράξη επαφής με τον εαυτό. Και αυτή η επαφή είναι η καρδιά της θεραπείας.