Περίμενες μήνες αυτές τις διακοπές. Τις φαντάστηκες, τις σχεδίασες, έχτισες προσδοκίες γύρω από το πόσο θα σε ξεκουράσουν, πόσο θα σε αναζωογονήσουν, πόσο καλά θα περάσεις. Και τώρα που τελείωσαν, ή τώρα που βρίσκεσαι στη μέση τους, νιώθεις κάτι που δεν περίμενες, απογοήτευση. Δεν ήταν αυτό που φαντάστηκες. Ίσως ο καιρός δεν βοήθησε, ίσως υπήρξαν εντάσεις, ίσως απλά η εμπειρία δεν είχε τη μαγεία που περίμενες. Αυτό το συναίσθημα, αν και δύσκολο, είναι κατανοητό, και αξίζει να το εξετάσουμε με προσοχή.

Γιατί οι προσδοκίες παίζουν τόσο σημαντικό ρόλο

Η ψυχολογία της απογοήτευσης δεν αφορά τόσο το ίδιο το γεγονός, όσο τη διαφορά ανάμεσα σε αυτό που περιμέναμε και σε αυτό που πράγματι συνέβη. Όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η απόσταση, τόσο πιο έντονη είναι η απογοήτευση, ανεξάρτητα από το πόσο αντικειμενικά καλή ή κακή ήταν η ίδια η εμπειρία. Αυτό εξηγεί γιατί δύο άνθρωποι μπορούν να έχουν τις ίδιες ακριβώς διακοπές, και ο ένας να νιώθει ικανοποιημένος ενώ ο άλλος απογοητευμένος, ανάλογα με το τι περίμενε ο καθένας.

Οι διακοπές, ειδικά, φέρνουν συχνά ιδιαίτερα υψηλές προσδοκίες, γιατί επενδύουμε σε αυτές πολλά, χρόνο περιμένοντάς τες, χρήματα, ελπίδες για ξεκούραση και σύνδεση. Αυτή η υψηλή επένδυση αυξάνει το ρίσκο απογοήτευσης, γιατί όσο περισσότερο περιμένεις από κάτι, τόσο μεγαλύτερη είναι η πιθανή απόσταση ανάμεσα στην προσδοκία και την πραγματικότητα.

Ο ρόλος των social media στη διαμόρφωση προσδοκιών

Ένας παράγοντας που έχει αλλάξει σημαντικά τη φύση αυτών των προσδοκιών τα τελευταία χρόνια είναι η συνεχής έκθεση σε εικόνες διακοπών άλλων ανθρώπων. Βλέπουμε φωτογραφίες φίλων και αγνώστων σε παραδεισένιες τοποθεσίες, με τέλειο καιρό, τέλεια στιγμιότυπα, και ασυνείδητα χτίζουμε την προσδοκία ότι κι εμείς θα έχουμε παρόμοια εμπειρία. Ξεχνάμε ότι αυτές οι εικόνες είναι επιλεγμένα στιγμιότυπα, όχι πλήρης αναπαράσταση της εμπειρίας, με όλες τις δυσκολίες, τις βαρετές στιγμές, τις μικρές εντάσεις που δεν φωτογραφίζονται ποτέ.

Αυτή η διαστρεβλωμένη εικόνα των διακοπών των άλλων δημιουργεί ένα πρότυπο σχεδόν αδύνατο να επιτευχθεί, γιατί συγκρίνουμε τη δική μας πλήρη, σύνθετη εμπειρία με μια επιμελημένη, μονοδιάστατη αναπαράσταση της εμπειρίας κάποιου άλλου.

Η διαφορά ανάμεσα σε πραγματική απώλεια και ασυμφωνία προσδοκιών

Είναι σημαντικό να διακρίνουμε δύο διαφορετικά είδη απογοήτευσης. Το ένα αφορά πραγματικά προβλήματα, μια πτήση που ακυρώθηκε, μια σοβαρή αρρώστια στις διακοπές, μια σημαντική διαφωνία με τον σύντροφο ή την οικογένεια. Αυτά είναι πραγματικές δυσκολίες που αξίζουν αναγνώριση ως τέτοιες.

Το άλλο είδος απογοήτευσης είναι πιο λεπτό, δεν αφορά κάτι που πήγε αντικειμενικά στραβά, αλλά την απλή ασυμφωνία ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα. Οι διακοπές ήταν εντάξει, ίσως και καλές, απλά δεν είχαν τη μαγική ποιότητα που είχες φανταστεί. Αυτό το δεύτερο είδος απογοήτευσης, αν και λιγότερο δραματικό, μπορεί μερικές φορές να είναι πιο δύσκολο να επεξεργαστούμε, γιατί δεν υπάρχει κάτι συγκεκριμένο να «κατηγορήσουμε».

Γιατί δεν πρέπει να νιώθεις ενοχή για την απογοήτευση

Πολλοί άνθρωποι νιώθουν επιπλέον ενοχή πάνω στην ίδια την απογοήτευση, σκεπτόμενοι ότι δεν πρέπει να παραπονιούνται για διακοπές, ειδικά αν είχαν την οικονομική δυνατότητα να τις κάνουν, ενώ άλλοι άνθρωποι δεν έχουν καν αυτή την ευκαιρία. Αυτή η ενοχή, αν και κατανοητή, δεν βοηθά. Η απογοήτευση δεν είναι ανταγωνισμός με τις δυσκολίες άλλων ανθρώπων. Μπορείς ταυτόχρονα να αναγνωρίζεις το προνόμιο που είχες να κάνεις διακοπές και να νιώθεις γνήσια απογοήτευση που δεν εξελίχθηκαν όπως περίμενες.

Πώς επεξεργαζόμαστε υγιώς την απογοήτευση

Το πρώτο βήμα είναι να επιτρέψεις στον εαυτό σου να αναγνωρίσει το συναίσθημα, χωρίς να το ελαχιστοποιήσεις ή να το ντρέπεσαι. «Ένιωσα απογοήτευση με τις διακοπές μου» είναι μια απόλυτα έγκυρη δήλωση, ανεξάρτητα από το πόσο «τυχερός» ήσουν που είχες την ευκαιρία να τις κάνεις.

Δεύτερο, βοηθά να εξετάσεις τι ακριβώς δημιούργησε την απόσταση ανάμεσα σε προσδοκία και πραγματικότητα. Ήταν εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο καιρός, εκτός ελέγχου σου; Ήταν υπερβολικά υψηλές προσδοκίες που είχες χτίσει, ίσως επηρεασμένες από εικόνες άλλων; Ήταν πραγματικές δυσκολίες στη σχέση ή στην οικογενειακή δυναμική που χρειάζονται δική τους προσοχή;

Τρίτο, δώσε στον εαυτό σου χώρο να δει και τι πήγε καλά, χωρίς αυτό να ακυρώνει την απογοήτευση για ό,τι δεν πήγε όπως ήλπιζες. Η ζωή σπάνια είναι απόλυτα μία ή η άλλη κατηγορία, συνήθως είναι μείγμα καλών και λιγότερο καλών στιγμών, ακόμα και μέσα στην ίδια εμπειρία.

Πώς η αυτοσυμπόνια βοηθά στην απογοήτευση

Όπως έχουμε συζητήσει και σε προηγούμενο άρθρο για την αυτοσυμπόνια σχετικά με το σώμα, η ίδια αρχή ισχύει και εδώ. Αντί να κρίνεις αυστηρά τον εαυτό σου για το ότι απογοητεύτηκες, ή να νιώθεις ότι θα έπρεπε να «είσαι πιο ευγνώμων», δοκίμασε να μιλήσεις στον εαυτό σου με την ίδια ευγένεια που θα έδειχνες σε έναν φίλο που σου περιέγραφε παρόμοια εμπειρία.

Αν αναγνωρίζεις ότι αυτή η απογοήτευση επηρεάζει σημαντικά τη διάθεσή σου, ή αν παρατηρείς ότι επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο με παρόμοιο τρόπο, ίσως αξίζει να εξετάσεις βαθύτερα τι προσδοκίες χτίζεις γύρω από τις διακοπές και γιατί. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να κατανοήσουν καλύτερα τη σχέση τους με τις προσδοκίες και την απογοήτευση, όχι μόνο σε σχέση με τις διακοπές αλλά γενικότερα στη ζωή τους. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.