Επιστρέφεις από τις διακοπές σου, ανοίγεις το κινητό, και μέσα σε λίγα λεπτά σκρολαρίσματος έχεις δει δεκάδες φωτογραφίες από διακοπές άλλων ανθρώπων, κάποιες που μόλις ξεκίνησαν, κάποιες που ακόμα συνεχίζονται. Η δική σου εμπειρία μόλις τελείωσε, ενώ βλέπεις άλλους να απολαμβάνουν ακόμα τη δική τους. Αυτή η χρονική ασυμμετρία, σε συνδυασμό με τη φύση των social media, δημιουργεί μια ιδιαίτερη μορφή σύγκρισης που αξίζει να εξετάσουμε προσεκτικά.
Η ασύμμετρη χρονικότητα των διακοπών στα social media
Ένα χαρακτηριστικό των social media που σπάνια αναγνωρίζουμε συνειδητά είναι ότι δεν βλέπουμε ποτέ τις διακοπές των άλλων συγχρονισμένα με τις δικές μας. Κάποιοι μόλις ξεκινούν τις δικές τους τη στιγμή που εσύ επιστρέφεις. Άλλοι έχουν ήδη επιστρέψει πριν από εβδομάδες και μοιράζονται τώρα φωτογραφίες που καθυστέρησαν να ανεβάσουν. Αυτή η ασυγχρονία δημιουργεί την ψευδαίσθηση ότι το καλοκαίρι των άλλων είναι πιο εκτεταμένο, πιο συνεχές, ενώ το δικό σου έχει ήδη τελειώσει.
Αυτή η ψευδαίσθηση επιτείνει την ήδη δύσκολη μετάβαση της επιστροφής. Ενώ εσύ προσπαθείς να προσαρμοστείς στη ρουτίνα, βλέπεις συνεχώς υπενθυμίσεις ότι κάπου αλλού, κάποιος άλλος βρίσκεται ακόμα σε αυτή την κατάσταση ελευθερίας που μόλις άφησες πίσω. Αυτό μπορεί να εντείνει σημαντικά το αίσθημα απώλειας που ήδη βιώνεις φυσιολογικά κατά τη μετάβαση.
Η σύγκριση ποιότητας εμπειρίας
Πέρα από τη χρονική ασυμμετρία, υπάρχει και μια δεύτερη μορφή σύγκρισης, αυτή που αφορά την ποιότητα της εμπειρίας. Βλέπεις φωτογραφίες από εντυπωσιακούς προορισμούς, πολυτελή καταλύματα, φαινομενικά τέλειες στιγμές, και ασυνείδητα τις συγκρίνεις με τις δικές σου διακοπές, που ίσως ήταν πιο απλές, πιο κοντά στο σπίτι, ή απλά διαφορετικές σε ύφος.
Αυτή η σύγκριση είναι θεμελιωδώς άδικη, για λόγους που έχουμε ήδη συζητήσει σε προηγούμενα άρθρα αυτού του cluster. Οι φωτογραφίες που βλέπουμε είναι επιλεγμένα στιγμιότυπα, όχι πλήρης αναπαράσταση της εμπειρίας. Δεν βλέπουμε τις ώρες αναμονής στο αεροδρόμιο, τις εντάσεις στην οικογένεια, τη βαρετή βροχερή μέρα, το ξενοδοχείο που δεν ήταν όπως στις φωτογραφίες. Βλέπουμε μόνο τη μία στιγμή που κάποιος αποφάσισε να μοιραστεί, συνήθως την πιο κολακευτική.
Γιατί η σύγκριση εντείνεται μετά την επιστροφή
Υπάρχει ένας συγκεκριμένος ψυχολογικός λόγος που η σύγκριση με τις διακοπές των άλλων γίνεται πιο έντονη μετά την επιστροφή, όχι κατά τη διάρκειά τους. Όσο βρίσκεσαι ακόμα σε διακοπές, έχεις τη δική σου θετική εμπειρία ως σημείο αναφοράς, κάτι που λειτουργεί ως φυσική άμυνα ενάντια στη σύγκριση. Όταν όμως επιστρέφεις στην καθημερινότητα, χάνεις αυτό το σημείο αναφοράς, και οι εικόνες διακοπών των άλλων συγκρίνονται πλέον με την τρέχουσα, λιγότερο απολαυστική πραγματικότητά σου, κάτι που κάνει τη σύγκριση πιο επώδυνη.
Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι περιγράφουν αυξημένη δυσφορία όταν βλέπουν φωτογραφίες διακοπών ενώ βρίσκονται ήδη πίσω στη δουλειά, σε σύγκριση με το πώς ένιωθαν βλέποντας παρόμοιες φωτογραφίες ενώ ήταν ακόμα οι ίδιοι σε διακοπές.
Η ψυχολογία της κοινωνικής σύγκρισης προς τα πάνω
Η ψυχολογία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως κοινωνική σύγκριση προς τα πάνω, δηλαδή τη σύγκριση του εαυτού μας με ανθρώπους που φαίνονται να τα πηγαίνουν καλύτερα. Αυτού του είδους η σύγκριση, ενώ μπορεί περιστασιακά να λειτουργήσει ως έμπνευση, στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέεται με μειωμένη αυτοεκτίμηση και αυξημένη δυσαρέσκεια με την τρέχουσα κατάσταση της ζωής μας.
Το πρόβλημα δεν είναι η σύγκριση καθαυτή, που είναι φυσιολογικός ανθρώπινος μηχανισμός, αλλά η κλίμακα και η συχνότητά της στην εποχή των social media. Παλιότερα συγκρινόσουν τις διακοπές σου με λίγους ανθρώπους που γνώριζες προσωπικά. Σήμερα συγκρίνεσαι με εκατοντάδες, ίσως χιλιάδες στιγμιότυπα από ανθρώπους που δεν γνωρίζεις καν, επιλεγμένα ακριβώς επειδή είναι τα πιο εντυπωσιακά.
Η επίδραση στη σχέση μας με τις δικές μας διακοπές
Αυτή η συνεχής σύγκριση δεν επηρεάζει μόνο τη διάθεσή μας μετά την επιστροφή. Επηρεάζει και το πώς αξιολογούμε αναδρομικά τις ίδιες τις διακοπές μας. Ακόμα κι αν κατά τη διάρκειά τους ένιωθες πραγματική χαρά και ικανοποίηση, η έκθεση σε εντυπωσιακότερες εικόνες άλλων μπορεί να σε κάνει να αναθεωρήσεις αρνητικά τη δική σου εμπειρία, σαν να μην ήταν αρκετά καλή σε σύγκριση.
Αυτή η αναδρομική υποτίμηση είναι ιδιαίτερα λυπηρή, γιατί σημαίνει ότι χάνεις όχι μόνο την παρούσα ευχαρίστηση, αλλά και την ικανοποίηση που θα μπορούσες να αντλήσεις αναδρομικά από μια πραγματικά καλή εμπειρία, απλά επειδή τη συγκρίνεις με μια εξωτερική, συχνά μη ρεαλιστική εικόνα.
Πώς να προστατέψεις τη σχέση σου με τις διακοπές σου
Ένα πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις συνειδητά τη φύση αυτού που βλέπεις στα social media, επιλεγμένες, όχι αντιπροσωπευτικές στιγμές. Κάθε φορά που νιώθεις τη σύγκριση να ενεργοποιείται, μπορείς να θυμηθείς ενεργά, «αυτό που βλέπω είναι μια στιγμή, όχι όλη η εμπειρία».
Δοκίμασε επίσης να περιορίσεις συνειδητά την έκθεσή σου σε αυτό το περιεχόμενο τις πρώτες μέρες μετά την επιστροφή σου, όταν η ευαισθησία στη σύγκριση είναι μεγαλύτερη. Δεν χρειάζεται να διαγράψεις τα social media, αλλά μπορείς να δώσεις στον εαυτό σου λίγο χρόνο πριν επιστρέψεις πλήρως στη συνήθη κατανάλωση περιεχομένου.
Επίστρεψε επίσης σκόπιμα στις δικές σου αναμνήσεις και φωτογραφίες, όχι για σύγκριση, αλλά για να ξαναζήσεις τη δική σου εμπειρία με τους δικούς της όρους, χωρίς εξωτερικά σημεία αναφοράς. Αυτή η πρακτική βοηθά να στηρίξεις τη δική σου αφήγηση για τις διακοπές σου, αντί να την αφήσεις να διαμορφωθεί από σύγκριση με άλλους.
Τέλος, αν παρατηρείς ότι η σύγκριση με τις εικόνες άλλων επηρεάζει σημαντικά τη διάθεσή σου ή την ικανοποίησή σου γενικότερα, όχι μόνο σε σχέση με τις διακοπές, αξίζει να εξετάσεις τη γενικότερη σχέση σου με τα social media. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να χτίσουν πιο υγιή σχέση με τη σύγκριση και τα social media γενικότερα. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.