Υπάρχει μια στιγμή που την αναγνωρίζω αμέσως όταν κάποιος μου την περιγράφει. Κάθεσαι στον καναπέ, σκρολάρεις το κινητό, βλέπεις μια φωτογραφία από παραλία, και μέσα σε δευτερόλεπτα κάτι μέσα σου σφίγγεται. Όχι επειδή η φωτογραφία είναι κακή. Επειδή κάτι μέσα σου την πήρε ως μέτρο σύγκρισης, χωρίς να το ζητήσεις, χωρίς καν να το προσέξεις τη στιγμή που συνέβαινε.
Γιατί το καλοκαίρι εντείνεται η σύγκριση
Το καλοκαίρι τα social media γεμίζουν με ένα συγκεκριμένο είδος περιεχομένου. Παραλίες, ταξίδια, σώματα σε μαγιό, στιγμιότυπα χαράς και ελευθερίας. Αυτό το περιεχόμενο δεν είναι τυχαίο ούτε αντιπροσωπευτικό. Είναι επιλεγμένο, συχνά επεξεργασμένο, και σχεδόν πάντα δείχνει τη στιγμή που κάποιος αποφάσισε να μοιραστεί, όχι τις ώρες πριν από αυτήν.
Ο εγκέφαλός μας όμως δεν κάνει αυτή τη διάκριση αυτόματα. Όταν βλέπουμε μια εικόνα, ειδικά επανειλημμένα, τη μεταχειριζόμαστε ασυνείδητα σαν πληροφορία για το πώς «πρέπει» να είναι τα πράγματα. Αν βλέπεις δεκάδες εικόνες σωμάτων που μοιάζουν με ένα συγκεκριμένο πρότυπο, το μυαλό σου αρχίζει να θεωρεί αυτό το πρότυπο τη νόρμα, ακόμα κι αν λογικά ξέρεις ότι δεν είναι.
Αυτό που κάνει τη σύγκριση ακόμα πιο επίπονη το καλοκαίρι είναι ότι δεν συγκρίνεσαι μόνο νοητικά. Συγκρίνεσαι σε μια στιγμή που το ίδιο σου το σώμα είναι εκτεθειμένο, σε μαγιό, σε φως ημέρας, δίπλα σε ανθρώπους. Η σύγκριση δεν μένει αφηρημένη ιδέα. Γίνεται σωματική εμπειρία.
Η ψυχολογία πίσω από τη σύγκριση
Η κοινωνική σύγκριση δεν είναι κάτι νέο ούτε παθολογικό από μόνη της. Είναι ένας βασικός τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος αξιολογεί τη θέση του σε σχέση με τους άλλους, από πολύ παλιά. Το πρόβλημα δεν είναι η ίδια η σύγκριση, αλλά η κλίμακα και η συχνότητα με την οποία τη βιώνουμε σήμερα.
Παλιότερα συγκρινόσουν με ανθρώπους της γειτονιάς σου, της παρέας σου, ανθρώπους με τους οποίους μοιραζόσουν πραγματική ζωή. Σήμερα συγκρίνεσαι με εκατοντάδες εικόνες την ημέρα, από ανθρώπους που δεν γνωρίζεις, σε στιγμές που έχουν επιλεγεί ακριβώς επειδή είναι οι πιο κολακευτικές. Είναι σαν να συγκρίνεις τη δική σου καθημερινή πραγματικότητα με τα highlights χιλιάδων ανθρώπων ταυτόχρονα.
Υπάρχει επίσης κάτι πιο προσωπικό που παίζει ρόλο. Όσο πιο ανασφαλής νιώθει κάποιος ήδη για το σώμα του, τόσο πιο πιθανό είναι να αναζητήσει, έστω ασυνείδητα, εικόνες που επιβεβαιώνουν αυτή την ανασφάλεια. Το μυαλό μας τείνει να προσέχει περισσότερο ό,τι επιβεβαιώνει έναν ήδη υπάρχοντα φόβο, κάτι που στην ψυχολογία ονομάζεται επιβεβαιωτική προκατάληψη.
Το σώμα θυμάται τη σύγκριση
Στη δουλειά μου με τη Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία βλέπω συχνά πόσο βαθιά επηρεάζει η σύγκριση όχι μόνο τη σκέψη αλλά και την ίδια την κίνηση του σώματος. Άνθρωποι που έχουν περάσει ώρες συγκρίνοντας τον εαυτό τους με εικόνες online, όταν έρχονται να κινηθούν ελεύθερα, συχνά κρατιούνται πίσω. Η κίνησή τους γίνεται πιο μικρή, πιο ελεγχόμενη, σαν να παρακολουθούνται ακόμα κι όταν κανείς δεν τους βλέπει.
Αυτό συμβαίνει γιατί η σύγκριση δεν μένει στο επίπεδο της σκέψης. Εγκαθίσταται στο σώμα ως ένα εσωτερικό «βλέμμα κριτή» που μας παρακολουθεί ακόμα και σε στιγμές που θα έπρεπε να είμαστε ελεύθεροι, όπως σε μια παραλία, σε μια πισίνα, σε μια βραδινή βόλτα με φίλους. Το σώμα δεν χαλαρώνει πραγματικά, γιατί ένα μέρος του μυαλού συνεχίζει να αξιολογεί.
Πώς να μειώσεις τη σύγκριση χωρίς να απομονωθείς
Δεν χρειάζεται να διαγράψεις τα social media για να προστατέψεις τη σχέση σου με το σώμα σου, αν και για κάποιους αυτό είναι πράγματι ανακουφιστικό. Υπάρχουν πιο ρεαλιστικοί τρόποι να μειώσεις την επίδραση της σύγκρισης.
Ένα πρώτο βήμα είναι να παρατηρήσεις, χωρίς κριτική, πότε ακριβώς νιώθεις τη σύγκριση να ενεργοποιείται. Ποια εικόνα, ποιος λογαριασμός, ποια ώρα της ημέρας. Η απλή αναγνώριση αυτού του μοτίβου μειώνει την αυτόματη ισχύ του.
Δοκίμασε επίσης να θέσεις σε εσένα την ερώτηση τι ακριβώς νιώθεις όταν βλέπεις μια εικόνα που σε αγχώνει. Συχνά δεν είναι το ίδιο το σώμα του άλλου ανθρώπου που σε πληγώνει, αλλά μια ιστορία που το μυαλό σου φτιάχνει γύρω από αυτό, για το τι σημαίνει για σένα, για την αξία σου, για το πόσο «αρκετός» ή «αρκετή» είσαι.
Δώσε επίσης στον εαυτό σου εμπειρίες σώματος που δεν περνούν καθόλου από οθόνη. Ένα κολύμπι, ένα χορευτικό βήμα, μια βόλτα ξυπόλητος στην άμμο. Αυτές οι εμπειρίες βοηθούν το σώμα να θυμηθεί πώς είναι να υπάρχει για τον εαυτό του, όχι για την παρατήρηση.
Αν νιώθεις ότι η σύγκριση έχει γίνει τόσο έντονη που επηρεάζει τη διάθεσή σου, την αυτοεκτίμησή σου ή τη σχέση σου με το φαγητό και το σώμα σου γενικότερα, αξίζει να το διερευνήσεις βαθύτερα. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να απεγκλωβιστούν από αυτό το εσωτερικό βλέμμα κριτή και να ξαναβρούν μια πιο ήσυχη σχέση με τον εαυτό τους. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.