Αντιμετώπιση άγχους με θεραπεία κίνησης: πώς το σώμα βοηθά τον νου

Αν έχεις δοκιμάσει να διαχειριστείς το άγχος σου μιλώντας για αυτό, αναλύοντάς το, προσπαθώντας να “σκεφτείς λογικά”, ίσως έχεις νιώσει ότι κάτι λείπει. Καταλαβαίνεις τι σε αγχώνει. Ξέρεις ότι οι ανησυχίες σου συχνά είναι δυσανάλογες. Μπορείς να επεξεργαστείς λεκτικά αυτό που βιώνεις. Και όμως το άγχος είναι εκεί, στο σώμα, στην αναπνοή, στη μυϊκή ένταση που δεν φεύγει.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η λεκτική θεραπεία δεν δουλεύει. Σημαίνει ότι υπάρχει ένα στρώμα του άγχους που δεν προσεγγίζεται από τον λόγο. Και γι’ αυτό το στρώμα, το σώμα έχει κάτι να πει που οι λέξεις δεν μπορούν να εκφράσουν.

Γιατί το άγχος δεν “λύνεται” μόνο με τη σκέψη

Για να καταλάβεις γιατί η κίνηση μπορεί να κάνει αυτό που η σκέψη δεν μπορεί, χρειάζεται να θυμηθείς κάτι για την αρχιτεκτονική του εγκεφάλου.

Το άγχος δεν παράγεται από τον προμετωπιαίο φλοιό, το τμήμα που σκέφτεται λογικά και αναλυτικά. Παράγεται κυρίως από το λιμβικό σύστημα και την αμυγδαλή, τμήματα που επεξεργάζονται τον φόβο και τον κίνδυνο πολύ πριν η λογική προλάβει να παρέμβει.

Αυτό σημαίνει ότι όταν το άγχος ενεργοποιείται, ο προμετωπιαίος φλοιός δεν έχει πάντα αρκετή επιρροή για να το “σβήσει”. Μπορεί να πει “δεν υπάρχει λόγος να ανησυχείς”. Αλλά η αμυγδαλή δεν ακούει τη λογική. Ακούει τα σήματα που έρχονται από το σώμα.

Και εδώ ανοίγεται ένα παράθυρο: αν αλλάξεις τα σήματα που στέλνει το σώμα στον εγκέφαλο, αλλάζεις και την κατάσταση του νευρικού συστήματος. Η κίνηση, η αναπνοή, η στάση του σώματος, όλα αυτά είναι σήματα. Και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σκόπιμα για να ρυθμιστεί το άγχος από κάτω προς τα πάνω, από το σώμα προς τον νου, αντί μόνο από πάνω προς τα κάτω.

Τι είναι η “bottom-up” προσέγγιση στο άγχος

Στη θεραπευτική κοινότητα, η διάκριση μεταξύ “top-down” και “bottom-up” προσεγγίσεων είναι κεντρική για την κατανόηση γιατί διαφορετικές μέθοδοι δουλεύουν με διαφορετικούς τρόπους.

Η “top-down” προσέγγιση ξεκινά από τον νου: αναγνωρίζεις τις σκέψεις, τις αναλύεις, τις αμφισβητείς, τις αλλάζεις. Αυτή είναι η βάση της γνωσιακής θεραπείας και είναι πολύ αποτελεσματική για πολλές καταστάσεις.

Η “bottom-up” προσέγγιση ξεκινά από το σώμα: δουλεύεις με τις σωματικές αισθήσεις, την κίνηση, την αναπνοή, τη φυσική κατάσταση του νευρικού συστήματος. Αλλάζοντας τα σωματικά σήματα, επηρεάζεις άμεσα τη νευρολογική κατάσταση, και αυτή η αλλαγή ταξιδεύει προς τα πάνω, επηρεάζοντας τα συναισθήματα και τις σκέψεις.

Η Dance Movement Therapy είναι κατεξοχήν “bottom-up” προσέγγιση. Και αυτό είναι ακριβώς το στοιχείο που την κάνει ιδιαίτερα αποτελεσματική για το άγχος.

Πώς η κίνηση ρυθμίζει το νευρικό σύστημα

Η αντίδραση στρες ετοιμάζει το σώμα για κίνηση: να πολεμήσει ή να τρέξει. Όταν αυτή η ενέργεια δεν εκφορτίζεται, παραμένει αποθηκευμένη στους ιστούς ως ένταση, υπερεγρήγορση και χρόνια εγρήγορση.

Η κίνηση βοηθά αυτή η ενέργεια να εκφορτιστεί φυσικά. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Η συνειδητή κίνηση με επίγνωση σώματος κάνει κάτι επιπλέον: ενεργοποιεί το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα, το σύστημα ηρεμίας και ανάκαμψης, που είναι φυσιολογικά αναστεταλμένο κατά τη διάρκεια της αγχώδους ενεργοποίησης.

Αυτή η ενεργοποίηση δεν γίνεται με τη βούληση ή με τη σκέψη. Γίνεται μέσα από συγκεκριμένα σωματικά σήματα: αργή αναπνοή με παρατεταμένη εκπνοή, αργές ρυθμικές κινήσεις, μαλακή επαφή με τον χώρο. Αυτά είναι τα σήματα που λένε στο νευρικό σύστημα ότι δεν υπάρχει κίνδυνος, ότι μπορεί να χαλαρώσει.

Τι κάνουμε συγκεκριμένα στο Therapy Trace

Στο Therapy Trace η εργασία με άγχος μέσω κίνησης δεν ακολουθεί ένα σταθερό πρωτόκολλο. Είναι μια ζωντανή, προσαρμοστική διαδικασία που ανταποκρίνεται στον κάθε άνθρωπο ξεχωριστά.

Σε γενικές γραμμές, η δουλειά ξεκινά με την ανάπτυξη σωματικής επίγνωσης. Πριν μπορέσει κάποιος να χρησιμοποιήσει το σώμα ως εργαλείο ρύθμισης, χρειάζεται να μάθει να το ακούει. Πού υπάρχει ένταση; Πώς αλλάζει η αναπνοή σε διαφορετικές καταστάσεις; Ποιες κινήσεις αισθάνονται φυσικές και ποιες αναστεταλμένες;

Στη συνέχεια, η κίνηση γίνεται μέσο έκφρασης και επεξεργασίας. Ο άνθρωπος καλείται να κινηθεί με τον τρόπο που νιώθει το άγχος στο σώμα του. Αυτή η κίνηση αποκαλύπτει υλικό που ίσως δεν είχε βρει λεκτική έκφραση, και δημιουργεί ταυτόχρονα την ευκαιρία να μεταμορφωθεί. Μια σφιγμένη, αμυντική κίνηση μπορεί σταδιακά να ανοίξει, να επεκταθεί, να βρει χώρο.

Η εργασία με την αναπνοή είναι επίσης κεντρική. Η αναπνοή είναι η γέφυρα μεταξύ συνειδητού και αυτόνομου νευρικού συστήματος, και η εκπαίδευσή της είναι από τα πιο άμεσα και διαρκή εργαλεία που μπορεί να πάρει κάποιος μαζί του από τη θεραπεία.

Τι αλλάζει με τον χρόνο

Αυτό που περιγράφουν οι άνθρωποι που δουλεύουν με θεραπεία κίνησης για το άγχος τους δεν είναι μόνο μείωση των συμπτωμάτων. Είναι μια βαθύτερη αλλαγή στη σχέση τους με το σώμα και με την εμπειρία του άγχους.

Αρχίζουν να αναγνωρίζουν τα πρώιμα σήματα ενεργοποίησης πριν το άγχος κλιμακωθεί. Αναπτύσσουν μια αίσθηση ότι μπορούν να επηρεάσουν την κατάσταση του νευρικού τους συστήματος αντί να αισθάνονται θύματα αυτής. Το σώμα, που κάποτε ήταν η πηγή ανησυχητικών συμπτωμάτων, γίνεται σύμμαχος.

Αυτή η αλλαγή δεν συμβαίνει σε μια συνεδρία. Χτίζεται σταδιακά, μέσα από επαναλαμβανόμενες εμπειρίες ρύθμισης που διδάσκουν στο νευρικό σύστημα ότι υπάρχει άλλος τρόπος να αντιδρά.

Για ποιον είναι κατάλληλη αυτή η προσέγγιση

Η θεραπεία κίνησης για το άγχος είναι ιδιαίτερα κατάλληλη για ανθρώπους που έχουν δοκιμάσει λεκτική θεραπεία χωρίς να νιώθουν ότι το σώμα “ακολουθεί” τις αλλαγές. Για ανθρώπους με έντονα σωματικά συμπτώματα άγχους. Για όσους δυσκολεύονται να εκφραστούν λεκτικά ή νιώθουν αποκομμένοι από τις σωματικές τους αισθήσεις.

Δεν είναι αντικατάσταση άλλων θεραπευτικών προσεγγίσεων. Είναι συμπλήρωμα, ή για κάποιους ανθρώπους, η είσοδος που τους επιτρέπει να μπουν στη θεραπευτική διαδικασία με τρόπο που αισθάνεται ασφαλής και εφικτός.

Αν αναρωτιέσαι αν αυτή η προσέγγιση είναι για σένα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.