Ρώτησε τον εαυτό σου κάτι απλό. Πού νιώθεις το άγχος στο σώμα σου; Μην απαντήσεις αμέσως με λέξεις. Σταμάτησε για λίγο και σκέψου. Οι περισσότεροι άνθρωποι, όταν τους κάνω αυτή την ερώτηση σε συνεδρία, μπορούν να δείξουν ένα σημείο, το στήθος, το στομάχι, τους ώμους, τον λαιμό. Αυτή η απλή παρατήρηση αποκαλύπτει κάτι πολύ βασικό που η σωματική ψυχοθεραπεία θεωρεί κεντρικό. Τα συναισθήματα δεν είναι μόνο νοητικές έννοιες. Είναι σωματικές εμπειρίες.

Το συναίσθημα ως σωματικό γεγονός

Στη δυτική σκέψη έχουμε συνηθίσει να μιλάμε για τα συναισθήματα σαν να συμβαίνουν στο μυαλό, ξεχωριστά από το σώμα. Λέμε «νιώθω άγχος» σαν να είναι μια ιδέα, μια σκέψη που περνάει από το κεφάλι μας. Στην πραγματικότητα, κάθε συναίσθημα έχει σωματική υπόσταση. Το άγχος συνήθως εκδηλώνεται ως σφίξιμο στο στήθος ή στο στομάχι, γρήγορη αναπνοή, ένταση στους ώμους. Η λύπη συχνά νιώθεται ως βάρος, χαμηλή ενέργεια, σύσπαση στο πρόσωπο και στο στήθος. Ο θυμός φέρνει θερμότητα, ένταση στα χέρια, σφίξιμο στο σαγόνι.

Αυτή δεν είναι απλώς μεταφορά. Είναι κυριολεκτικά το πώς λειτουργεί το νευρικό μας σύστημα. Το αυτόνομο νευρικό σύστημα, που ρυθμίζει βασικές σωματικές λειτουργίες όπως ο καρδιακός ρυθμός και η αναπνοή, είναι στενά συνδεδεμένο με τα συναισθηματικά μας κέντρα στον εγκέφαλο. Όταν βιώνουμε ένα συναίσθημα, το σώμα αλλάζει μαζί με αυτό, όχι ως δευτερεύον αποτέλεσμα, αλλά ως αναπόσπαστο κομμάτι της ίδιας της εμπειρίας.

Γιατί το σώμα κρατά αυτό που δεν εκφράζεται

Ένα από τα πιο σημαντικά μαθήματα της σωματικής ψυχοθεραπείας είναι ότι τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται δεν εξαφανίζονται. Παραμένουν στο σώμα με τη μορφή χρόνιας έντασης. Αν έχεις μεγαλώσει σε περιβάλλον όπου ορισμένα συναισθήματα δεν ήταν αποδεκτά, όπως ο θυμός ή η λύπη, πιθανότατα έμαθες να τα καταπιέζεις. Αυτή η καταπίεση δεν σημαίνει ότι το συναίσθημα εξαφανίστηκε. Σημαίνει ότι το σώμα σου έμαθε να το κρατά μέσα, συχνά μέσα από χρόνια μυϊκή ένταση.

Αυτό εξηγεί γιατί πολλοί άνθρωποι με χρόνιο άγχος ή καταπιεσμένα συναισθήματα παρουσιάζουν σωματικά συμπτώματα χωρίς ιατρική εξήγηση. Πονοκέφαλοι, ένταση στον αυχένα, προβλήματα ύπνου, πεπτικές δυσκολίες. Το σώμα, με τον τρόπο του, προσπαθεί να επικοινωνήσει κάτι που δεν έχει βρει άλλο δρόμο έκφρασης.

Η σχέση με το άγχος εικόνας σώματος

Αυτή η σύνδεση σώματος και συναισθήματος έχει άμεση σχέση με όσα έχουμε συζητήσει σε προηγούμενα άρθρα για το άγχος εικόνας και τη ντροπή. Όταν κάποιος νιώθει έντονη δυσφορία για το σώμα του, αυτή η δυσφορία δεν είναι απλώς αισθητική κρίση. Είναι συχνά η εκδήλωση βαθύτερων, μη επεξεργασμένων συναισθημάτων που έχουν βρει «σπίτι» στο σώμα, ειδικά σε σχέση με την εικόνα και την αποδοχή.

Αυτό εξηγεί γιατί η λογική προσέγγιση, το να λες στον εαυτό σου «όλα τα σώματα είναι όμορφα», σπάνια αρκεί από μόνη της. Η δυσφορία δεν είναι λογική κατασκευή που διορθώνεται με λογικά επιχειρήματα. Είναι σωματικά εγκατεστημένη εμπειρία, και χρειάζεται σωματική προσέγγιση για να αλλάξει πραγματικά.

Πώς δουλεύει η σωματική ψυχοθεραπεία

Η σωματική ψυχοθεραπεία, στην οποία εντάσσεται και η Χοροκινητική Ψυχοθεραπεία, ξεκινά από την παραδοχή ότι η θεραπεία δεν μπορεί να είναι ολοκληρωμένη αν αγνοεί το σώμα. Αντί να μιλάμε μόνο για το τι νιώθεις, η δουλειά περιλαμβάνει και το πώς το νιώθεις σωματικά, πού βρίσκεται στο σώμα σου, τι σχήμα έχει, τι χρώμα θα του έδινες αν μπορούσες.

Αυτή η προσέγγιση επιτρέπει πρόσβαση σε εμπειρίες που δύσκολα φτάνουν μέσα από τον λόγο. Πολλές φορές, όταν κάποιος αρχίζει να δίνει προσοχή στη σωματική αίσθηση ενός συναισθήματος, αντί να το αναλύει νοητικά, το συναίσθημα αρχίζει να κινείται, να αλλάζει, να βρίσκει τρόπο να επεξεργαστεί και να ρέει, αντί να μένει παγιδευμένο.

Πρακτικές που βοηθούν στην καθημερινότητα

Δεν χρειάζεται να είσαι σε συνεδρία για να αρχίσεις να καλλιεργείς αυτή τη σύνδεση σώματος και συναισθήματος. Μπορείς να ξεκινήσεις με κάτι απλό. Μερικές φορές την ημέρα, σταμάτα για λίγα δευτερόλεπτα και ρώτησε τον εαυτό σου πού νιώθεις κάτι στο σώμα σου αυτή τη στιγμή, χωρίς να προσπαθήσεις να το αλλάξεις ή να το εξηγήσεις. Απλώς παρατήρησε.

Δοκίμασε επίσης, όταν νιώθεις κάτι έντονο, αντί να το αναλύσεις αμέσως νοητικά, να αφήσεις το σώμα να το εκφράσει με κίνηση, ακόμα κι αν αυτό σημαίνει απλώς ένα βαθύ τέντωμα, ένα βήμα μπρος πίσω, ένα σφίξιμο και χαλάρωση των χεριών. Αυτές οι μικρές κινήσεις δίνουν στο συναίσθημα έναν δρόμο εξόδου που δεν περνάει αποκλειστικά από τη σκέψη.

Αν παρατηρείς ότι κουβαλάς χρόνια σωματική ένταση, ή ότι δυσκολεύεσαι να αναγνωρίσεις τι νιώθεις πραγματικά μέχρι να το νιώσεις σωματικά, αυτό είναι ένα σημάδι ότι μια προσέγγιση που συνδυάζει λόγο και σώμα μπορεί να σου προσφέρει κάτι που η καθαρά λεκτική θεραπεία δεν φτάνει πάντα. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.