Υπάρχει ένας τύπος κόπωσης που δεν φεύγει με ύπνο. Που είναι παρών ακόμα και τα Σαββατοκύριακα, ακόμα και στις διακοπές, ακόμα και όταν αντικειμενικά “δεν έχεις τίποτα να κάνεις”. Μια κόπωση που δεν είναι μόνο σωματική, αλλά βαθύτερη, σαν να έχει αδειάσει κάτι στο εσωτερικό σου που δεν ξέρεις πώς να ξαναγεμίσεις.

Αυτό είναι το burnout. Και είναι πολύ πιο συχνό από ό,τι οι περισσότεροι αντιλαμβάνονται, ακριβώς επειδή αναπτύσσεται αργά, σταδιακά, συχνά κάτω από την επιφάνεια μιας ζωής που φαίνεται από έξω να λειτουργεί καλά.

Τι είναι το burnout

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναγνώρισε το burnout ως επαγγελματικό φαινόμενο το 2019, ορίζοντάς το ως αποτέλεσμα χρόνιου εργασιακού στρες που δεν έχει διαχειριστεί αποτελεσματικά. Χαρακτηρίζεται από τρία κύρια στοιχεία: εξάντληση, αποστασιοποίηση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά, και μειωμένη αίσθηση αποτελεσματικότητας.

Αλλά στην πράξη, το burnout δεν περιορίζεται πάντα στον εργασιακό χώρο. Μπορεί να αναπτυχθεί από τη φροντίδα άλλων ανθρώπων, από το ρόλο του γονέα, από τη διαρκή πίεση να ανταποκρίνεσαι σε προσδοκίες, δικές σου ή άλλων. Οπουδήποτε υπάρχει χρόνια υπερπροσπάθεια χωρίς επαρκή ανατροφοδότηση, ξεκούραση ή αναγνώριση, το burnout μπορεί να εμφανιστεί.

Πώς αναπτύσσεται: τα στάδια που συχνά αγνοούμε

Το burnout δεν συμβαίνει ξαφνικά. Αναπτύσσεται μέσα από στάδια που είναι εύκολο να αγνοηθούν ή να εξορθολογιστούν, ιδιαίτερα από ανθρώπους που έχουν μάθει να βάζουν τις ανάγκες των άλλων ή των υποχρεώσεών τους πάνω από τις δικές τους.

Στην αρχή υπάρχει συνήθως υπερδέσμευση. Ο άνθρωπος δουλεύει σκληρά, βάζει πολλή ενέργεια, νιώθει ότι μπορεί να τα καταφέρει όλα. Αυτή η φάση μπορεί να αισθάνεται ακόμα και ενεργοποιητική.

Σταδιακά, η ενέργεια αρχίζει να μειώνεται. Ο ύπνος επηρεάζεται. Η συγκέντρωση γίνεται πιο δύσκολη. Μικρά πράγματα αρχίζουν να προκαλούν δυσανάλογη αντίδραση. Αλλά ο άνθρωπος συχνά αγνοεί αυτά τα σήματα, τα αποδίδει σε “φάση” ή σε “πολλές υποχρεώσεις”, και συνεχίζει.

Στο επόμενο στάδιο, εμφανίζεται η αποστασιοποίηση. Ο άνθρωπος αρχίζει να νιώθει αδιαφορία για πράγματα που παλιά τον ενδιέφεραν. Γίνεται πιο κυνικός, πιο εκνευρισμένος, λιγότερο παρών στις σχέσεις του. Και συχνά αισθάνεται ένοχος γι’ αυτό, κάτι που επιδεινώνει περαιτέρω την κατάσταση.

Στο τελικό στάδιο, η εξάντληση έχει γίνει πλήρης. Η αίσθηση ότι “δεν έχω τίποτα να δώσω” κυριαρχεί. Ακόμα και το να σηκωθείς από το κρεβάτι μπορεί να αισθάνεται σαν τεράστια προσπάθεια.

Τα σωματικά σήματα που αξίζει να προσέξεις

Το burnout δεν είναι μόνο ψυχολογικό. Εκδηλώνεται έντονα στο σώμα, και πολλές φορές τα σωματικά συμπτώματα εμφανίζονται πριν ο άνθρωπος συνειδητοποιήσει πόσο εξαντλημένος είναι.

Χρόνιοι πόνοι που δεν εξηγούνται ιατρικά, ιδιαίτερα στον αυχένα, στους ώμους και στη μέση. Συχνές ασθένειες, γιατί το ανοσοποιητικό σύστημα αποδυναμώνεται υπό χρόνιο στρες. Γαστρεντερικά προβλήματα. Πονοκέφαλοι. Διαταραχές ύπνου, δυσκολία να αποκοιμηθείς ή να κοιμηθείς βαθιά παρά την κόπωση. Αίσθηση ότι το σώμα “τρέχει με άδειο ρεζερβουάρ”.

Στο Therapy Trace βλέπουμε συχνά ανθρώπους που έχουν επισκεφτεί γιατρούς για αυτά τα συμπτώματα, έχουν βγάλει καθαρές εξετάσεις, και δεν έχουν συνδέσει ποτέ ότι το σώμα τους εκφράζει αυτό που ο νους τους αρνείται να παραδεχτεί: ότι έχουν φτάσει στα όριά τους.

Burnout και κατάθλιψη: ποια η σχέση

Τα συμπτώματα burnout και κατάθλιψης επικαλύπτονται σε αρκετά σημεία, και αυτό δημιουργεί σύγχυση. Η διάκριση είναι σημαντική γιατί η αντιμετώπιση, αν και συμπληρωματική, έχει διαφορές.

Το burnout είναι συνήθως πιο συγκεκριμένο στην αιτία του, κυρίως χρόνια υπερπροσπάθεια χωρίς επαρκή ανάκαμψη, και μπορεί να βελτιωθεί σημαντικά με αλλαγές στις συνθήκες ζωής και εργασίας, σε συνδυασμό με θεραπευτική υποστήριξη.

Η κατάθλιψη είναι βαθύτερη κλινική κατάσταση που μπορεί να αναπτυχθεί ως αποτέλεσμα burnout, αλλά έχει και δική της αυτόνομη δυναμική που χρειάζεται πιο εξειδικευμένη προσέγγιση.

Σε κάθε περίπτωση, αν αναγνωρίζεσαι σε κάποιο από τα δύο, η αναζήτηση υποστήριξης είναι το σωστό βήμα.

Γιατί το burnout είναι δύσκολο να αναγνωριστεί

Ένας από τους λόγους που το burnout αργεί να αναγνωριστεί είναι ότι συχνά πλήττει ανθρώπους που είναι υπεύθυνοι, αφοσιωμένοι, με υψηλές απαιτήσεις από τον εαυτό τους. Ανθρώπους που έχουν μάθει να βάζουν τις ανάγκες τους τελευταίες. Που θεωρούν την κούραση “αδυναμία”. Που συνεχίζουν να λειτουργούν με αυτόπιλοτο ακόμα και όταν το σώμα και ο νους τους στέλνουν σαφή σήματα ότι κάτι δεν πάει καλά.

Επίσης, η κουλτούρα της παραγωγικότητας που κυριαρχεί συχνά παρουσιάζει την εξάντληση ως απόδειξη αφοσίωσης. “Δουλεύω σκληρά, άρα είμαι καλός επαγγελματίας.” Αυτό το αφήγημα κάνει ακόμα πιο δύσκολο να αναγνωριστεί το σημείο στο οποίο η σκληρή δουλειά έχει γίνει αυτοκαταστροφή.

Πώς δουλεύουμε με το burnout στο Therapy Trace

Στο Therapy Trace δεν αντιμετωπίζουμε το burnout ως πρόβλημα που λύνεται με “περισσότερες διακοπές” ή “καλύτερη οργάνωση”. Αυτές μπορεί να είναι χρήσιμες, αλλά συνήθως δεν φτάνουν στη ρίζα.

Δουλεύουμε για να κατανοήσουμε μαζί με τον άνθρωπο τι τον οδήγησε εκεί: ποια μοτίβα σκέψης, ποιες πεποιθήσεις για τον εαυτό και τις υποχρεώσεις, ποιες σχεσιακές δυναμικές. Παράλληλα, η σωματοκεντρική εργασία βοηθά το σώμα να βγει από την κατάσταση χρόνιας εγρήγορσης και να ξαναβρεί την ισορροπία που έχει χάσει.

Αν αναγνωρίζεις τον εαυτό σου σε αυτό που περιγράφεται εδώ, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μας. Το να ζητήσεις βοήθεια πριν φτάσεις στα απόλυτα όριά σου δεν είναι αδυναμία. Είναι η πιο έξυπνη επιλογή που μπορείς να κάνεις για τον εαυτό σου.