Κάθε χρόνο, καθώς πλησιάζει το καλοκαίρι, παρατηρώ μια αλλαγή στις συζητήσεις γύρω μου, στα social media, ακόμα και σε συνεδρίες. Ξαφνικά όλοι μιλάνε για δίαιτες, για «σώμα καλοκαιριού», για το τι πρέπει να αλλάξεις μέχρι να φορέσεις μαγιό. Αυτή η πίεση δεν είναι απλώς ενοχλητική. Για πολλούς ανθρώπους είναι πηγή πραγματικού άγχους, και για κάποιους μπορεί να ενεργοποιήσει ή να επιδεινώσει μια ήδη δύσκολη σχέση με το φαγητό.
Η εποχικότητα ενός τεχνητού άγχους
Η ιδέα ότι το σώμα πρέπει να «ετοιμαστεί» για το καλοκαίρι δεν είναι φυσιολογική βιολογική ανάγκη. Είναι μια ιδέα που δημιουργήθηκε και ενισχύεται κοινωνικά, μέσα από διαφημίσεις, περιοδικά, και τα τελευταία χρόνια, μέσα από social media. Το σώμα σου δεν χρειάζεται προετοιμασία για να μπει στη θάλασσα ή να φορέσει μαγιό. Χρειάζεται απλώς να υπάρχει.
Παρόλα αυτά, το μήνυμα ότι πρέπει να αλλάξουμε το σώμα μας πριν το καλοκαίρι είναι τόσο διαδεδομένο που πολλοί το έχουν εσωτερικεύσει ως αυτονόητη αλήθεια. Βλέπω ανθρώπους να ξεκινούν αυστηρά διατροφικά προγράμματα τον Μάιο, όχι επειδή το χρειάζονται για την υγεία τους, αλλά επειδή νιώθουν ότι το «οφείλουν» πριν εκτεθούν σε μαγιό.
Πώς το διατροφικό άγχος διαφέρει από τη φυσιολογική προσοχή στη διατροφή
Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε δύο πράγματα που συχνά μπερδεύονται. Το ένα είναι η φυσιολογική, ήρεμη προσοχή στο τι τρώμε, που πηγάζει από φροντίδα για το σώμα μας. Το άλλο είναι το διατροφικό άγχος, όπου το φαγητό γίνεται πηγή μόνιμης ανησυχίας, ενοχής ή αυστηρού ελέγχου.
Το διατροφικό άγχος συχνά αναγνωρίζεται από συγκεκριμένα μοτίβα σκέψης. Η αίσθηση ότι κάποια φαγητά είναι «απαγορευμένα». Η ενοχή μετά από ένα γεύμα που θεωρείς «υπερβολικό». Η ανάγκη να «ξεπληρώσεις» κάτι που έφαγες με περισσότερη άσκηση ή λιγότερο φαγητό την επόμενη μέρα. Η συνεχής νοητική καταγραφή θερμίδων ή ποσοτήτων. Αν αναγνωρίζεις αυτά τα μοτίβα στον εαυτό σου, ειδικά αν εντείνονται πριν από το καλοκαίρι, αξίζει να τα προσέξεις.
Γιατί το καλοκαίρι λειτουργεί ως σκανδάλη
Η πίεση για δίαιτα πριν τις διακοπές δεν είναι τυχαία. Συνδυάζει πολλούς παράγοντες που ενισχύουν ο ένας τον άλλον. Η αυξημένη έκθεση του σώματος, όπως έχουμε ήδη συζητήσει σε προηγούμενα άρθρα, δημιουργεί άγχος εμφάνισης. Η βιομηχανία διατροφής και ομορφιάς εκμεταλλεύεται συστηματικά αυτό το άγχος με προϊόντα και προγράμματα «για το καλοκαίρι». Και τα social media γεμίζουν με περιεχόμενο που συνδέει την αξία με το σχήμα του σώματος.
Για ανθρώπους που έχουν ήδη ευαισθησία γύρω από το φαγητό και το σώμα, είτε λόγω παλαιότερης εμπειρίας με διατροφικές διαταραχές, είτε λόγω γενικότερης αυστηρότητας απέναντι στον εαυτό τους, αυτή η εποχική πίεση μπορεί να λειτουργήσει ως πολύ ισχυρή σκανδάλη. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι για κάποιους ανθρώπους οι μήνες πριν το καλοκαίρι είναι από τους πιο δύσκολους ψυχολογικά της χρονιάς.
Το σώμα δεν είναι πρόβλημα προς επίλυση
Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που προσπαθώ να μεταφέρω στους ανθρώπους που παλεύουν με αυτό το άγχος είναι ότι το σώμα δεν είναι ένα πρόβλημα που περιμένει λύση. Η ιδέα ότι υπάρχει ένα «σωστό» σώμα καλοκαιριού προς το οποίο πρέπει να φτάσεις είναι από μόνη της η πηγή του προβλήματος, όχι το σώμα σου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η φροντίδα του σώματος δεν έχει αξία. Σημαίνει ότι η φροντίδα διαφέρει ριζικά από τον έλεγχο που πηγάζει από άγχος ή ντροπή. Η φροντίδα ρωτά «τι χρειάζεται το σώμα μου για να νιώθει καλά». Το άγχος ρωτά «τι πρέπει να αλλάξω για να είμαι αποδεκτός».
Πότε χρειάζεται προσοχή
Αν παρατηρείς ότι οι σκέψεις σου για το φαγητό και το σώμα καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος της ημέρας σου, αν νιώθεις έντονη ενοχή μετά από γεύματα, αν αποφεύγεις κοινωνικές εκδηλώσεις εξαιτίας του φαγητού που θα σερβιριστεί, ή αν παρατηρείς αυστηρά και άκαμπτα μοτίβα γύρω από το φαγητό που δυσκολεύεσαι να σπάσεις, αυτά είναι σημάδια που αξίζει να τα πάρεις σοβαρά, όχι να τα αγνοήσεις ή να τα θεωρήσεις απλώς «θέληση».
Η σχέση με το φαγητό και το σώμα είναι σύνθετο θέμα που συχνά χρειάζεται εξειδικευμένη υποστήριξη, όχι επειδή κάτι είναι «λάθος» με εσένα, αλλά επειδή έχει βαθιές ρίζες που δύσκολα λύνονται μόνοι μας. Αν αναγνωρίζεις αυτά τα μοτίβα στον εαυτό σου, δεν χρειάζεται να περιμένεις να επιδεινωθούν για να ζητήσεις βοήθεια. Στο Therapy Trace δουλεύουμε με ανθρώπους που θέλουν να χτίσουν μια πιο ήρεμη σχέση με το φαγητό και το σώμα τους. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.