Η λέξη “τραύμα” έχει μπει τα τελευταία χρόνια στην καθημερινή γλώσσα με τρόπο που μερικές φορές αμβλύνει το πραγματικό της νόημα. Αλλά πίσω από τη λέξη υπάρχει μια πολύ συγκεκριμένη, πολύ ανθρώπινη εμπειρία: εκείνη της στιγμής στην οποία ο οργανισμός δέχτηκε κάτι που δεν μπορούσε να επεξεργαστεί, και αποφάσισε να το αποθηκεύσει αντί να το αφήσει να περάσει.

Το τραύμα δεν είναι αδυναμία. Δεν είναι αποτυχία να “ξεπεράσεις” κάτι. Είναι η φυσική απόκριση ενός υγιούς νευρικού συστήματος σε συνθήκες που ξεπέρασαν την ικανότητά του να αντεπεξέλθει εκείνη τη στιγμή. Και όταν αυτό συμβεί, χρειάζεται υποστήριξη για να βρεθεί ο δρόμος προς τα εμπρός.

Τι είναι το ψυχολογικό τραύμα

Το ψυχολογικό τραύμα δεν ορίζεται από το γεγονός αυτό καθεαυτό, αλλά από τον αντίκτυπο που αυτό είχε στο νευρικό σύστημα. Δύο άνθρωποι μπορούν να βιώσουν την ίδια εμπειρία και να αντιδράσουν εντελώς διαφορετικά, ανάλογα με την ηλικία τους, το ιστορικό τους, την υποστήριξη που είχαν διαθέσιμη εκείνη τη στιγμή και πολλούς άλλους παράγοντες.

Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει ιεραρχία τραύματος. Δεν υπάρχει κάποιο γεγονός που “αρκεί” για να δικαιολογήσει τραυματική αντίδραση και κάποιο άλλο που “δεν αρκεί”. Αν κάτι επηρέασε το νευρικό σου σύστημα με τέτοιο τρόπο που εξακολουθεί να επηρεάζει τη ζωή σου σήμερα, αυτό έχει σημασία. Ανεξάρτητα από το πόσο “μεγάλο” φαίνεται εξωτερικά.

Οι ειδικοί διακρίνουν συνήθως μεταξύ τραύματος μεγάλου Τ, εμπειρίες όπως ατυχήματα, φυσικές καταστροφές, βία, σεξουαλική κακοποίηση, απώλεια αγαπημένου προσώπου, και τραύματος μικρού τ, εμπειρίες που φαίνονται λιγότερο “δραματικές” αλλά έχουν αθροιστικό αντίκτυπο με τον χρόνο, όπως η συναισθηματική παραμέληση, το χρόνιο bullying ή η ανάπτυξη σε περιβάλλον αστάθειας και ανασφάλειας.

Και οι δύο τύποι είναι πραγματικοί. Και οι δύο αξίζουν προσοχή.

Πώς το τραύμα ζει στο σώμα

Ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που έχουμε μάθει για το τραύμα τα τελευταία χρόνια, μέσα από την έρευνα του Bessel van der Kolk και άλλων νευροεπιστημόνων, είναι ότι το τραύμα δεν αποθηκεύεται κυρίως ως αφήγηση στο μυαλό. Αποθηκεύεται στο σώμα.

Αυτό εξηγεί γιατί κάποιος που έχει βιώσει τραύμα μπορεί να “ξέρει” λογικά ότι δεν κινδυνεύει πλέον, αλλά το σώμα του να συνεχίζει να αντιδρά σαν να βρίσκεται σε κατάσταση κινδύνου. Να παγώνει σε συγκεκριμένες καταστάσεις. Να υπερδραστηριοποιείται σε ερεθίσματα που για άλλους φαίνονται αδιάφορα. Να εμφανίζει έντονες σωματικές αντιδράσεις χωρίς να καταλαβαίνει γιατί.

Η αμυγδαλή, το τμήμα του εγκεφάλου που επεξεργάζεται τον φόβο, δεν κάνει διάκριση μεταξύ παρελθόντος και παρόντος. Όταν ένα ερέθισμα μοιάζει με κάτι που συνδέθηκε με κίνδυνο στο παρελθόν, αντιδρά σαν να ο κίνδυνος να είναι εδώ και τώρα. Αυτό είναι το “triggering” που πολλοί άνθρωποι με ιστορικό τραύματος περιγράφουν.

Τα συμπτώματα που αξίζει να αναγνωρίσεις

Το τραύμα εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους και δεν ακολουθεί πάντα το κλασικό πρότυπο της Μετατραυματικής Αγχώδους Διαταραχής που οι περισσότεροι γνωρίζουν από ταινίες και βιβλία.

Μερικά από τα πιο συχνά σημάδια: επαναλαμβανόμενες εικόνες ή αναμνήσεις από το γεγονός που εισβάλλουν χωρίς να το θέλεις. Εφιάλτες ή διαταραχές ύπνου. Αποφυγή ανθρώπων, μέρων ή καταστάσεων που θυμίζουν το γεγονός. Χρόνια υπερεγρήγορση, το αίσθημα ότι πρέπει πάντα να είσαι σε ετοιμότητα. Δυσκολία να εμπιστευτείς ανθρώπους ή να νιώσεις ασφάλεια σε σχέσεις. Αποσύνδεση από το σώμα ή από τον εαυτό σου, σαν να βλέπεις τη ζωή σου από απόσταση. Χρόνια αισθήματα ντροπής ή ενοχής που δεν “λογικεύονται”.

Αν αναγνωρίζεις μερικά από αυτά, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχεις PTSD. Σημαίνει ότι το νευρικό σου σύστημα κουβαλά κάτι που αξίζει υποστήριξη.

Γιατί το τραύμα δεν “ξεπερνιέται” μόνο με τον χρόνο

Υπάρχει η κοινή πεποίθηση ότι ο χρόνος θεραπεύει τα πάντα. Και σε κάποιο βαθμό, ο χρόνος βοηθά. Αλλά για το τραύμα, ο χρόνος από μόνος του συχνά δεν αρκεί.

Αυτό συμβαίνει επειδή το τραύμα δεν είναι απλώς μια ανάμνηση που ξεθωριάζει. Είναι ένα μοτίβο ενεργοποίησης του νευρικού συστήματος που παραμένει ενεργό, ακόμα και αν το ίδιο το γεγονός έχει “ξεχαστεί” συνειδητά. Χρειάζεται ενεργή επεξεργασία για να απενεργοποιηθεί αυτό το μοτίβο. Και αυτή η επεξεργασία γίνεται καλύτερα με υποστήριξη.

Πρώτα βήματα προς τη θεραπεία

Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα στη θεραπεία τραύματος είναι η ασφάλεια. Πριν μπορέσει κάποιος να επεξεργαστεί αυτό που έχει βιώσει, χρειάζεται να νιώσει αρκετά ασφαλής για να το κοιτάξει.

Αυτό σημαίνει ότι η θεραπεία τραύματος δεν ξεκινά πάντα με το να “μιλήσεις για αυτό που έγινε”. Ξεκινά με το να χτιστεί ένα ασφαλές θεραπευτικό πλαίσιο, να αναπτυχθεί εμπιστοσύνη, και να μάθει ο άνθρωπος να ρυθμίζει το νευρικό του σύστημα πριν ανοίξει τα βαθύτερα στρώματα.

Στο Therapy Trace δουλεύουμε με τραύμα με μεγάλη προσοχή και σεβασμό σε αυτή τη διαδικασία. Η σωματοκεντρική προσέγγιση μάς επιτρέπει να δουλεύουμε με αυτό που το σώμα κρατά, χωρίς να αναγκάζουμε τον άνθρωπο να αφηγηθεί ξανά και ξανά ένα οδυνηρό παρελθόν. Μερικές φορές, η θεραπεία γίνεται χωρίς λόγια.

Το δεύτερο βήμα είναι να αναγνωρίσεις ότι ζητώντας βοήθεια δεν “ανοίγεις κάτι που ήταν καλύτερα κλειστό”. Αντίθετα, αυτό που είναι κλειστό και αποθηκευμένο συνεχίζει να επηρεάζει τη ζωή σου. Το να το ανοίξεις με την κατάλληλη υποστήριξη είναι ο μόνος τρόπος να σταματήσει να το κάνει.

Αν αναγνωρίζεσαι σε αυτό που περιγράφεται σε αυτό το άρθρο, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μας στο Therapy Trace. Δεν χρειάζεται να ξέρεις από πού να αρχίσεις. Αυτό είναι δική μας δουλειά.