Καθώς πλησιάζει το τέλος του καλοκαιριού, στα σπίτια με παιδιά εμφανίζεται μια ιδιαίτερη δυναμική. Δύο διαφορετικές συναισθηματικές εμπειρίες συνυπάρχουν κάτω από την ίδια στέγη, του παιδιού που αντιμετωπίζει την επιστροφή στο σχολείο, και του γονιού που βιώνει τη δική του μετάβαση, συχνά χωρίς να αναγνωρίζει πλήρως ότι κι αυτός περνάει τη δική του δυσκολία προσαρμογής.

Τι νιώθει πραγματικά ένα παιδί για την επιστροφή

Η επιστροφή στο σχολείο δεν είναι απλά αλλαγή προγράμματος για ένα παιδί. Είναι επιστροφή σε ένα ολόκληρο κοινωνικό και συναισθηματικό σύστημα, με τις δικές του προκλήσεις, ιεραρχίες, προσδοκίες. Για πολλά παιδιά, ειδικά όσα βιώνουν άγχος στο σχολικό περιβάλλον, η προσέγγιση του Σεπτεμβρίου φέρνει ανάμεικτα συναισθήματα, μπορεί να χαίρονται που θα ξαναδούν φίλους, αλλά ταυτόχρονα να αγχώνονται για ακαδημαϊκές απαιτήσεις, κοινωνική δυναμική, ή αλλαγές όπως νέα τάξη ή νέο σχολείο.

Τα μικρότερα παιδιά συχνά δεν έχουν ακόμα τις λέξεις να εκφράσουν αυτό το άγχος με σαφήνεια. Αντί γι’ αυτό, το εκδηλώνουν συμπεριφορικά, με αυξημένη ευερεθιστότητα, δυσκολία στον ύπνο, σωματικά παράπονα όπως πονοκέφαλο ή στομαχόπονο χωρίς ιατρική αιτία, ή απλά μια γενική δυσφορία που δύσκολα εξηγούν. Οι έφηβοι, αντίθετα, μπορεί να εκφράζουν το άγχος τους πιο λεκτικά, αλλά συχνά το κρύβουν πίσω από αδιαφορία ή ευερεθιστότητα, δεν είναι πάντα εύκολο για έναν έφηβο να παραδεχτεί ανοιχτά ότι αγχώνεται.

Η δική μας, λιγότερο αναγνωρισμένη μετάβαση

Ενώ η προσοχή στρέφεται φυσιολογικά στο πώς νιώθει το παιδί, ξεχνάμε συχνά ότι και ο γονιός βιώνει τη δική του σημαντική μετάβαση. Το τέλος του καλοκαιριού για έναν γονιό σημαίνει συχνά επιστροφή σε ένα εντελώς διαφορετικό, πιο απαιτητικό πρόγραμμα, σχολικά ωράρια, εξωσχολικές δραστηριότητες, οργάνωση πρωινών, ίσως και τη δική του επιστροφή στη δουλειά μετά από κοινή άδεια με το παιδί.

Αυτή η γονεϊκή μετάβαση συχνά περνάει απαρατήρητη, γιατί η κοινωνική προσδοκία είναι να εστιάζουμε στο παιδί, να διαχειριστούμε πρώτα τα δικά του συναισθήματα. Αυτό όμως σημαίνει ότι πολλοί γονείς αγνοούν το δικό τους άγχος ή τη δική τους θλίψη για το τέλος του πιο χαλαρού καλοκαιρινού ρυθμού, χωρίς να δίνουν στον εαυτό τους τον ίδιο χώρο επεξεργασίας που προσπαθούν να δώσουν στο παιδί.

Πώς η δική μας διάθεση επηρεάζει το παιδί

Κάτι σημαντικό που αξίζει να αναγνωρίσουμε είναι πόσο ευαίσθητα είναι τα παιδιά στη συναισθηματική κατάσταση των γονιών τους, ειδικά σε περιόδους μετάβασης. Αν ο γονιός είναι ο ίδιος αγχωμένος για την επιστροφή στη ρουτίνα, αυτό το άγχος μεταδίδεται συχνά στο παιδί, ακόμα κι αν δεν το εκφράζει ρητά. Τα παιδιά διαβάζουν την ενέργεια και τη διάθεση των γονιών τους με τρόπους που δεν πάντα συνειδητοποιούμε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να προσποιείσαι τέλεια ηρεμία αν δεν τη νιώθεις, κάτι τέτοιο θα ήταν αφύσικο και ίσως ακόμα πιο αγχωτικό μακροπρόθεσμα. Σημαίνει ότι η φροντίδα του δικού σου άγχους, όχι μόνο του παιδικού, είναι σημαντικό κομμάτι της υποστήριξης που μπορείς να προσφέρεις στην οικογένειά σου αυτή την περίοδο.

Πώς μιλάμε στα παιδιά για την επιστροφή στο σχολείο

Το πρώτο βήμα είναι να δημιουργήσεις χώρο για το παιδί να εκφράσει τι νιώθει, χωρίς να βιαστείς να το καθησυχάσεις αμέσως. Μια ερώτηση όπως «πώς νιώθεις για το σχολείο που ξεκινάει» ανοίγει περισσότερο χώρο συζήτησης από μια δήλωση όπως «θα είναι υπέροχα, μη σε νοιάζει». Η δεύτερη προσέγγιση, αν και καλοπροαίρετη, μπορεί να κάνει το παιδί να νιώσει ότι το άγχος του δεν είναι έγκυρο ή αποδεκτό.

Δεύτερο, βοηθά να κανονικοποιήσουμε το μείγμα συναισθημάτων. Μπορείς να πεις στο παιδί ότι είναι απόλυτα φυσιολογικό να νιώθει και χαρά και άγχος ταυτόχρονα, ότι δεν χρειάζεται να διαλέξει μόνο ένα συναίσθημα. Αυτή η κανονικοποίηση βοηθά το παιδί να μη νιώθει ότι κάτι δεν πάει καλά μαζί του επειδή τα συναισθήματά του είναι μεικτά.

Τρίτο, η σταδιακή επαναφορά ρουτίνας πριν την επίσημη έναρξη του σχολείου βοηθά σημαντικά, τόσο τα παιδιά όσο και τους γονείς. Αρχίζοντας νωρίτερα τη ρύθμιση του ύπνου, μειώνοντας σταδιακά τον χρόνο οθόνης, ή επαναφέροντας κάποιες σχολικές συνήθειες μερικές μέρες πριν, μπορεί να κάνει την πρώτη μέρα λιγότερο απότομη.

Η σημασία της κίνησης και του παιχνιδιού στη μετάβαση

Στη δουλειά μου παρατηρώ πόσο σημαντική είναι η κίνηση και το ελεύθερο παιχνίδι για τα παιδιά κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου. Το σώμα των παιδιών, όπως και το δικό μας, χρειάζεται τρόπους να επεξεργαστεί το άγχος, και η κίνηση προσφέρει μια φυσική, προσιτή διέξοδο. Ενθαρρύνοντας παιχνίδι, χορό, ή απλή σωματική δραστηριότητα τις τελευταίες μέρες πριν το σχολείο, βοηθάμε τα παιδιά να απελευθερώσουν ένταση που ίσως δεν μπορούν να εκφράσουν λεκτικά.

Φροντίδα και για τους δύο

Το πιο σημαντικό μήνυμα που θέλω να μεταφέρω είναι ότι η μετάβαση στο Σεπτέμβριο δεν είναι μόνο υπόθεση του παιδιού. Είναι οικογενειακή μετάβαση, και η φροντίδα του δικού σου άγχους ως γονιού δεν είναι εγωισμός, είναι μέρος του να μπορείς να στηρίξεις πραγματικά το παιδί σου. Δώσε στον εαυτό σου την ίδια κατανόηση και υπομονή που προσπαθείς να δώσεις στο παιδί σου.

Αν παρατηρείς ότι το παιδί σου δείχνει έντονο άγχος για το σχολείο που δεν φαίνεται να υποχωρεί, ή αν εσύ ο ίδιος παλεύεις σημαντικά με αυτή τη μετάβαση, αξίζει να ζητήσεις υποστήριξη. Στο Therapy Trace δουλεύουμε τόσο με γονείς όσο και με οικογενειακές δυναμικές σε περιόδους μετάβασης. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.