Είναι μια στιγμή που πολλοί αναγνωρίζουν αμέσως. Κάθεσαι στην παραλία, ο ήλιος είναι ακόμα ζεστός, οι διακοπές δεν έχουν καν τελειώσει, και ξαφνικά περνάει από το μυαλό σου μια σκέψη για τη δουλειά, το σχολείο των παιδιών, τις υποχρεώσεις που περιμένουν. Το σώμα είναι ακόμα στην παραλία, αλλά το μυαλό έχει ήδη φύγει στο Σεπτέμβριο. Αυτό το φαινόμενο είναι πολύ πιο κοινό απ’ όσο νομίζουμε, και αξίζει να το κατανοήσουμε καλύτερα.
Το άγχος που έρχεται πριν την ώρα του
Η ψυχολογία περιγράφει αυτό το φαινόμενο ως προκαταβολικό άγχος, δηλαδή άγχος που δεν αφορά κάτι που συμβαίνει τώρα, αλλά κάτι που αναμένουμε να συμβεί. Ο εγκέφαλός μας έχει μια φυσική τάση να προετοιμάζεται για το μέλλον, κάτι που ιστορικά ήταν χρήσιμο για την επιβίωση, αλλά στη σύγχρονη ζωή συχνά λειτουργεί εις βάρος μας, κλέβοντας από την ικανότητά μας να είμαστε παρόντες στο τώρα.
Το πρόβλημα με αυτό το είδος άγχους είναι ότι δεν επιταχύνει ούτε βελτιώνει την ετοιμότητά μας για το μέλλον. Απλώς μας στερεί την εμπειρία του παρόντος, χωρίς κανένα πραγματικό όφελος. Το να ανησυχείς για τη δουλειά ενώ βρίσκεσαι στην παραλία δεν σε κάνει πιο έτοιμο για τη δουλειά. Απλώς σε κάνει λιγότερο παρόντα στην παραλία.
Γιατί ο Αύγουστος είναι ιδιαίτερα ευάλωτος
Ο Αύγουστος έχει μια ιδιαίτερη ψυχολογική θέση στο ελληνικό ημερολόγιο. Είναι ο μήνας που αισθανόμαστε πιο ελεύθεροι, με τις περισσότερες υποχρεώσεις σε παύση, αλλά ταυτόχρονα είναι και ο μήνας που προμηνύει πιο ξεκάθαρα το τέλος του καλοκαιριού. Καθώς περνούν οι μέρες, το φως αλλάζει ελαφρώς, οι διαφημίσεις αρχίζουν να δείχνουν σχολικά είδη, οι συζητήσεις γύρω μας στρέφονται σιγά σιγά στο «τι θα κάνεις όταν ξεκινήσεις ξανά».
Αυτά τα σημάδια, ακόμα κι αν είναι μικρά, λειτουργούν ως υπενθυμίσεις που ενεργοποιούν το προκαταβολικό άγχος. Το μυαλό, βλέποντας αυτά τα σημάδια, αρχίζει αυτόματα να σχεδιάζει, να ανησυχεί, να προετοιμάζεται, ακόμα κι όταν δεν το έχουμε ζητήσει συνειδητά.
Η ψευδαίσθηση ότι η ανησυχία μας προετοιμάζει
Ένα από τα πιο συνηθισμένα λάθη που κάνουμε είναι να πιστεύουμε ότι η ανησυχία είναι μορφή προετοιμασίας. Στην πραγματικότητα, υπάρχει σαφής διαφορά ανάμεσα στον προγραμματισμό και στην ανησυχία. Ο προγραμματισμός είναι συγκεκριμένος, χρονικά περιορισμένος, και οδηγεί σε δράση. «Θα κάτσω μια ώρα την Κυριακή να δω το πρόγραμμα της εβδομάδας» είναι προγραμματισμός. Η ανησυχία είναι διάχυτη, επαναλαμβανόμενη, και δεν οδηγεί πουθενά. Είναι απλώς η ίδια σκέψη που γυρίζει ξανά και ξανά χωρίς να παράγει καμία λύση.
Η ανησυχία δίνει την ψευδαίσθηση ελέγχου, σαν το να σκέφτεσαι κάτι αρκετές φορές να σε προστατεύει από αυτό. Στην πραγματικότητα, το μόνο που κάνει είναι να σε κρατά σε κατάσταση συναγερμού, καταναλώνοντας ενέργεια που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί είτε για πραγματική απόλαυση του παρόντος, είτε για πραγματική, αποτελεσματική προετοιμασία αργότερα.
Το σώμα θυμάται πριν το μυαλό το ονομάσει
Στη δουλειά μου παρατηρώ συχνά ότι το προκαταβολικό άγχος εκδηλώνεται σωματικά πριν καν το αναγνωρίσουμε νοητικά. Ένα σφίξιμο στο στομάχι ενώ κάθεσαι στην παραλία, μια δυσκολία να χαλαρώσεις πλήρως ακόμα και σε στιγμές που θα έπρεπε να είναι ξέγνοιαστες, μια ανεξήγητη κόπωση παρά την ξεκούραση. Όλα αυτά μπορεί να είναι σημάδια ότι το σώμα έχει ήδη αρχίσει να αντιδρά σε ένα μέλλον που το μυαλό ακόμα δεν έχει ονομάσει ξεκάθαρα.
Αυτή η σωματική διάσταση είναι σημαντική γιατί σημαίνει ότι η αντιμετώπιση του προκαταβολικού άγχους δεν μπορεί να είναι μόνο νοητική. Χρειάζεται και σωματική προσοχή, δηλαδή να μάθεις να αναγνωρίζεις πότε το σώμα σου έχει ήδη «φύγει» από το παρόν, ακόμα κι αν το μυαλό σου δεν το έχει ακόμα συνειδητοποιήσει.
Πώς να μείνεις πιο παρόν στις τελευταίες μέρες του καλοκαιριού
Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις τη σκέψη όταν εμφανίζεται, χωρίς να την πολεμήσεις. Αν παρατηρείς ότι το μυαλό σου πηγαίνει στο Σεπτέμβριο ενώ βρίσκεσαι στην παραλία, δεν χρειάζεται να το κατακρίνεις. Απλώς παρατήρησε το, «να με, σκέφτομαι τη δουλειά ξανά», και επίτρεψε στον εαυτό σου να επιστρέψει απαλά στο παρόν, χωρίς αυστηρότητα.
Δοκίμασε επίσης να δώσεις στην ανησυχία σου έναν συγκεκριμένο χρόνο. Αν χρειάζεται πραγματικά να σκεφτείς το Σεπτέμβριο, δώσε στον εαυτό σου δέκα λεπτά τη μέρα, σε συγκεκριμένη ώρα, για αυτή τη σκέψη, και άφησε τον υπόλοιπο χρόνο ελεύθερο. Αυτή η τεχνική, γνωστή ως «χρόνος ανησυχίας», βοηθά να περιορίσεις το άγχος σε ένα διαχειρίσιμο πλαίσιο αντί να το αφήνεις να διαχέεται σε όλη την ημέρα.
Χρησιμοποίησε επίσης τις αισθήσεις σου ως άγκυρα στο παρόν. Η αίσθηση της άμμου, ο ήχος της θάλασσας, η γεύση ενός φαγητού. Αυτές οι σωματικές εμπειρίες βοηθούν να επαναφέρεις την προσοχή στο τώρα, γιατί οι αισθήσεις δεν μπορούν να υπάρχουν πουθενά αλλού παρά μόνο στο παρόν.
Αν παρατηρείς ότι αυτό το προκαταβολικό άγχος είναι τόσο έντονο που σου στερεί σημαντικά τη δυνατότητα να απολαύσεις τις διακοπές σου, αξίζει να το διερευνήσεις βαθύτερα. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να μάθουν να μένουν πιο παρόντες, χωρίς να τους καταπίνει η ανησυχία για το μέλλον. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.