Στο πρώτο άρθρο αυτού του κύκλου αναφέρθηκα σε μια σημαντική παρατήρηση, ότι η αντιμετώπιση του αόρατου βάρους της εργασίας απαιτεί δομικές αλλαγές, όχι μόνο ατομικές παρεμβάσεις, και ότι η αυτοφροντίδα, όσο βασική κι αν είναι, δεν είναι όλη η εικόνα. Θέλω να εμβαθύνω σε αυτή τη διάκριση, γιατί νομίζω ότι είναι από τις πιο σημαντικές, αλλά και πιο παρεξηγημένες ιδέες γύρω από το burnout σήμερα.

Η κυρίαρχη αφήγηση της ατομικής ευθύνης

Η σύγχρονη κουλτούρα ευεξίας τείνει να τοποθετεί σχεδόν όλη την ευθύνη για το burnout στο άτομο. Οι λύσεις που προτείνονται συνήθως επικεντρώνονται στον ίδιο τον εργαζόμενο, κάνε περισσότερη γιόγκα, βρες χρόνο για διαλογισμό, βελτίωσε τη διαχείριση χρόνου σου, μάθε να λες όχι, φρόντισε καλύτερα τον εαυτό σου. Όλες αυτές οι συμβουλές έχουν πραγματική αξία, αλλά η υπερβολική εστίαση σε αυτές δημιουργεί μια επικίνδυνη παραπλάνηση, την ιδέα ότι το burnout είναι κυρίως, ή και αποκλειστικά, ατομικό πρόβλημα που λύνεται με ατομικές λύσεις.

Αυτή η αφήγηση, όσο βολική κι αν είναι για οργανισμούς που δεν θέλουν να εξετάσουν τις δικές τους δομικές ελλείψεις, αφήνει τους εργαζόμενους να παλεύουν μόνοι τους με προβλήματα που συχνά ξεπερνούν κατά πολύ την ατομική τους ικανότητα να τα λύσουν μέσα από προσωπική προσπάθεια.

Τι εννοούμε με δομικούς παράγοντες

Οι δομικοί παράγοντες που συμβάλλουν στο burnout περιλαμβάνουν στοιχεία που δεν ελέγχει το άτομο, αλλά που καθορίζονται από τον οργανισμό ή το ευρύτερο εργασιακό σύστημα. Ο υπερβολικός φόρτος εργασίας σε σχέση με τους διαθέσιμους πόρους. Η έλλειψη σαφήνειας στους ρόλους και τις προσδοκίες. Η απουσία αυτονομίας στο πώς κάποιος εκτελεί τη δουλειά του. Η έλλειψη αναγνώρισης ή δίκαιης ανταμοιβής. Η κουλτούρα που δεν επιτρέπει υγιή όρια ανάμεσα σε εργασία και προσωπική ζωή.

Αυτοί οι παράγοντες δεν λύνονται με το να μάθει ο εργαζόμενος να διαχειρίζεται καλύτερα το άγχος του. Λύνονται με αλλαγές στη δομή, την πολιτική, και την κουλτούρα του οργανισμού. Κανένα επίπεδο ατομικής ανθεκτικότητας δεν μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως ένα εργασιακό περιβάλλον που είναι συστημικά επιβαρυντικό.

Γιατί η αυτοφροντίδα δεν είναι επαρκής, αλλά παραμένει σημαντική

Αυτό δεν σημαίνει ότι η αυτοφροντίδα είναι άχρηστη ή δεν αξίζει την προσοχή μας. Σημαίνει ότι πρέπει να την τοποθετήσουμε στη σωστή της θέση, ως ένα σημαντικό, αλλά όχι επαρκές, κομμάτι της εικόνας. Η αυτοφροντίδα μπορεί να μας βοηθήσει να διαχειριστούμε καλύτερα το άγχος που ήδη υπάρχει, να ανακάμψουμε πιο αποτελεσματικά από δύσκολες περιόδους, να διατηρήσουμε κάποιο επίπεδο ισορροπίας μέσα σε δύσκολες συνθήκες.

Αυτό όμως που η αυτοφροντίδα δεν μπορεί να κάνει είναι να αλλάξει τις ίδιες τις συνθήκες που δημιουργούν την εξουθένωση. Αν δουλεύεις σε περιβάλλον με χρονίως υπερβολικό φόρτο, καμία τεχνική αναπνοής δεν θα εξαφανίσει αυτόν τον φόρτο. Αν δεν έχεις καμία αυτονομία στο πώς κάνεις τη δουλειά σου, κανένα ημερολόγιο ευγνωμοσύνης δεν θα σου δώσει πίσω αυτή την αυτονομία.

Ο κίνδυνος της υπερβολικής εστίασης στην ατομική λύση

Όταν εστιάζουμε αποκλειστικά σε ατομικές λύσεις, διατρέχουμε τον κίνδυνο να ενισχύσουμε ένα ήδη επιβλαβές μοτίβο, την τάση να κατηγορούμε τον εαυτό μας για το burnout, σαν να είναι αποτέλεσμα προσωπικής αδυναμίας ή ανεπαρκούς προσπάθειας. «Αν απλά διαχειριζόμουν καλύτερα το χρόνο μου». «Αν απλά ήμουν πιο ανθεκτικός». Αυτή η αυτοκατηγορία όχι μόνο δεν βοηθά, αλλά επιδεινώνει την ήδη επιβαρυμένη ψυχολογική κατάσταση κάποιου που ήδη παλεύει με εξουθένωση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουμε καμία επιρροή στην κατάστασή μας. Σημαίνει ότι είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε ρεαλιστικά τα όρια αυτής της επιρροής, και να μην αναλαμβάνουμε αποκλειστική ευθύνη για κάτι που εν μέρει προκύπτει από παράγοντες πέρα από τον έλεγχό μας.

Πώς μπορείς να διακρίνεις τι είναι δικό σου και τι δεν είναι

Ένα χρήσιμο πλαίσιο είναι να διαχωρίσεις τι μπορείς πραγματικά να ελέγξεις από τι όχι. Μπορείς να ελέγξεις πώς φροντίζεις τον εαυτό σου εκτός δουλειάς, πώς επικοινωνείς τις ανάγκες σου, αν αναζητάς υποστήριξη όταν τη χρειάζεσαι. Δεν μπορείς να ελέγξεις πλήρως τον όγκο εργασίας που σου ανατίθεται, την κουλτούρα του οργανισμού, ή τις αποφάσεις της διοίκησης.

Αυτή η διάκριση δεν είναι πάντα εύκολη ή ξεκάθαρη, και σε πολλές περιπτώσεις έχεις κάποιο, αν και περιορισμένο, βαθμό επιρροής, όπως το να ζητήσεις συζήτηση για τον φόρτο εργασίας σου, ή να αναζητήσεις εναλλακτικές λύσεις σε δομικά προβλήματα. Το σημαντικό είναι να μην αναλαμβάνεις αποκλειστική ευθύνη για πράγματα που ξεπερνούν την πραγματική σου δυνατότητα επιρροής.

Πότε χρειάζεται πιο ριζική αλλαγή

Μερικές φορές, μετά από ειλικρινή αξιολόγηση, μπορεί να καταλήξεις ότι τα δομικά προβλήματα στον εργασιακό σου χώρο είναι τόσο βαθιά ριζωμένα που καμία ατομική στρατηγική, όσο καλά κι αν εφαρμοστεί, δεν αρκεί για να προστατεύσει την ψυχική σου υγεία μακροπρόθεσμα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η πιο υγιής επιλογή μπορεί να είναι η αναζήτηση διαφορετικού εργασιακού περιβάλλοντος, όχι επειδή απέτυχες να «αντέξεις», αλλά επειδή αναγνώρισες ρεαλιστικά τα όρια αυτού που μπορεί να προσφέρει η ατομική προσπάθεια.

Αν παλεύεις με burnout και νιώθεις σύγχυση για το πόσο από αυτό είναι δική σου ευθύνη να το διαχειριστείς και πόσο σχετίζεται με δομικά προβλήματα πέρα από τον έλεγχό σου, αξίζει να το εξερευνήσεις με κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει να δεις πιο καθαρά αυτή τη διάκριση. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που παλεύουν με αυτή ακριβώς τη σύγχυση, βοηθώντας τους να ξεχωρίσουν τι πραγματικά μπορούν να αλλάξουν και τι όχι. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.