Το καλοκαίρι θεωρείται συνήθως η πιο κοινωνική εποχή του χρόνου. Πάρτι, παραλίες, εκδρομές, βραδινές συγκεντρώσεις. Για πολλούς ανθρώπους όμως, αυτή η αυξημένη κοινωνικότητα δεν φέρνει χαρά αλλά ένα διαφορετικό είδος άγχους, το άγχος επίδοσης. Το να δείξεις ότι περνάς καλά, ότι είσαι κοινωνικός, ότι ταιριάζεις, ότι το σώμα σου και η παρουσία σου «περνούν» την εξέταση της ομάδας.
Τι είναι το άγχος κοινωνικής επίδοσης
Το άγχος επίδοσης δεν περιορίζεται στο σώμα, αλλά συνδέεται στενά με αυτό ειδικά το καλοκαίρι. Είναι η αίσθηση ότι σε κάθε κοινωνική στιγμή αξιολογείσαι, όχι μόνο για το τι λες ή κάνεις, αλλά για το πώς φαίνεσαι, πώς κινείσαι, πόσο «άνετα» δείχνεις να νιώθεις. Αυτή η αίσθηση δημιουργεί ένα παράδοξο. Προσπαθείς τόσο πολύ να δείξεις ότι νιώθεις άνετα, που τελικά νιώθεις ακριβώς το αντίθετο.
Σε ένα πάρτι στην παραλία, για παράδειγμα, το άγχος επίδοσης μπορεί να εκδηλωθεί ως συνεχής παρακολούθηση του πώς κάθεσαι, πώς φαίνεσαι όταν μπαίνεις στη θάλασσα, αν το γέλιο σου ακούγεται φυσικό, αν η στάση σου δείχνει σιγουριά. Όλη αυτή η εσωτερική παρακολούθηση καταναλώνει ενέργεια που θα μπορούσε να πάει στην πραγματική απόλαυση της στιγμής.
Γιατί το καλοκαίρι εντείνει αυτό το άγχος
Το καλοκαίρι φέρνει μια συγκεκριμένη μορφή κοινωνικότητας που διαφέρει από τον υπόλοιπο χρόνο. Λιγότερη δομή, περισσότερος αυτοσχεδιασμός, περισσότερη σωματική έκθεση. Σε αντίθεση με μια επαγγελματική συνάντηση όπου ξέρεις τι ρόλο παίζεις και τι αναμένεται από εσένα, μια βραδιά στην παραλία ή ένα πάρτι δεν έχουν σαφή σενάρια. Αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να είναι απελευθερωτική για κάποιους, αλλά αγχωτική για άλλους, ειδικά για ανθρώπους που βασίζονται στη δομή για να νιώσουν ασφαλείς κοινωνικά.
Επιπλέον, το καλοκαίρι συχνά περιλαμβάνει δραστηριότητες όπου το σώμα είναι πιο ενεργό και πιο ορατό, το κολύμπι, ο χορός, το παιχνίδι στην άμμο. Αυτές οι δραστηριότητες, ενώ μπορεί να είναι διασκεδαστικές, αυξάνουν επίσης την αίσθηση έκθεσης, καθώς το σώμα κινείται με τρόπους που δεν μπορείς πλήρως να ελέγξεις ή να «στήσεις» όπως θα ήθελες.
Η ψυχολογία πίσω από το φόβο της κρίσης
Το άγχος κοινωνικής επίδοσης πηγάζει συχνά από ένα βαθύτερο φόβο, τον φόβο της κοινωνικής απόρριψης. Ως είδος, οι άνθρωποι έχουμε εξελικτικά προγραμματιστεί να ανησυχούμε έντονα για την αποδοχή από την ομάδα, γιατί ιστορικά ο αποκλεισμός από την κοινότητα σήμαινε πραγματικό κίνδυνο επιβίωσης. Αυτός ο αρχέγονος μηχανισμός εξακολουθεί να λειτουργεί σήμερα, ακόμα κι όταν οι σύγχρονες κοινωνικές καταστάσεις δεν έχουν την ίδια κυριολεκτική βαρύτητα.
Αυτό εξηγεί γιατί το άγχος κοινωνικής επίδοσης νιώθεται τόσο έντονο, ακόμα κι όταν λογικά ξέρουμε ότι μια βραδιά στην παραλία δεν είναι ζήτημα ζωής και θανάτου. Το νευρικό μας σύστημα αντιδρά σαν να είναι, γιατί έτσι έχει προγραμματιστεί να προστατεύει την κοινωνική μας θέση.
Πώς εκδηλώνεται στο σώμα
Το άγχος κοινωνικής επίδοσης δεν είναι μόνο νοητικό. Εκδηλώνεται σωματικά με πολύ συγκεκριμένους τρόπους. Ένταση στους ώμους, ρηχή αναπνοή, τάση να ελέγχεις κάθε κίνηση αντί να αφήνεσαι φυσικά. Πολλοί άνθρωποι περιγράφουν την αίσθηση ότι «παίζουν ρόλο» σε κοινωνικές εκδηλώσεις, μια εκδοχή του εαυτού τους που φαίνεται άνετη, ενώ εσωτερικά νιώθουν το αντίθετο.
Αυτή η διάσπαση ανάμεσα στην εξωτερική εικόνα και την εσωτερική εμπειρία είναι εξαντλητική, γιατί απαιτεί συνεχή προσπάθεια συντήρησης. Με τον καιρό, αυτή η προσπάθεια μπορεί να οδηγήσει σε αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων, όχι επειδή δεν θέλεις να συνδεθείς με άλλους, αλλά επειδή η προσπάθεια να «επιδώσεις» νιώθεται πολύ κουραστική.
Πώς μειώνεις το άγχος κοινωνικής επίδοσης
Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις ότι η αίσθηση ότι σε παρατηρούν συνεχώς είναι συχνά μεγαλύτερη απ’ όσο συμβαίνει στην πραγματικότητα. Οι περισσότεροι άνθρωποι σε ένα πάρτι είναι πολύ πιο απασχολημένοι με τη δική τους εσωτερική εμπειρία και το πώς φαίνονται οι ίδιοι, παρά με το να σε αξιολογούν λεπτομερώς. Αυτό δεν είναι απλώς παρηγορητική σκέψη, είναι κάτι που επιβεβαιώνεται επανειλημμένα από την ψυχολογική έρευνα γύρω από την κοινωνική προσοχή.
Δοκίμασε επίσης να στρέψεις την προσοχή σου προς τα έξω αντί προς τα μέσα. Αντί να παρακολουθείς πώς φαίνεσαι, εστίασε στη συζήτηση, στο τοπίο, στην πραγματική εμπειρία της στιγμής. Αυτή η μετατόπιση προσοχής βοηθά να διακόψεις τον κύκλο της συνεχούς αυτοπαρακολούθησης.
Δώσε επίσης στον εαυτό σου άδεια να μη νιώθεις πάντα «άνετα» σε κοινωνικές καταστάσεις. Δεν χρειάζεται να δείχνεις σιγουριά που δεν νιώθεις. Η αυθεντική, ήπια αμηχανία είναι πολύ πιο ανθρώπινη και συχνά πιο συνδετική με τους άλλους απ’ ό,τι μια επιδεικτική σιγουριά.
Αν παρατηρείς ότι το άγχος κοινωνικής επίδοσης σε κάνει να αποφεύγεις σημαντικές στιγμές σύνδεσης με άλλους, αξίζει να το διερευνήσεις βαθύτερα. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να νιώσουν πιο αυθεντικά παρόντες στις κοινωνικές τους σχέσεις. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.