Υπάρχει μια φράση που άκουσα πρόσφατα σε μια συζήτηση για την ψυχική υγεία στην εργασία, και με έκανε να σταματήσω και να τη σκεφτώ βαθιά. «Το αόρατο βάρος είναι η βαθιά ανάγκη να ανήκουμε». Αυτή η απλή διατύπωση αγγίζει κάτι που βλέπω συχνά στη δουλειά μου, ανθρώπους που φαίνονται εξωτερικά λειτουργικοί, αποδοτικοί, ακόμα και επιτυχημένοι, αλλά κουβαλούν μέσα τους μια κόπωση που δεν μπορούν εύκολα να εξηγήσουν ή να δικαιολογήσουν, ακριβώς επειδή δεν φαίνεται πουθενά.

Τι εννοούμε με τον όρο «αόρατο βάρος»

Το αόρατο βάρος περιγράφει το σύνολο των ψυχολογικών και συναισθηματικών πιέσεων που κουβαλάμε στην εργασιακή μας ζωή, οι οποίες δεν είναι ορατές ή μετρήσιμες με τον τρόπο που είναι, για παράδειγμα, ο φόρτος εργασίας ή οι ώρες που δουλεύουμε. Δεν εμφανίζεται σε αναφορές απόδοσης, δεν έχει αριθμό ωρών, δεν μπορεί να καταγραφεί σε πρόγραμμα εργασίας. Και όμως, είναι εξίσου, αν όχι περισσότερο, εξαντλητικό από τα ορατά, μετρήσιμα στοιχεία της δουλειάς μας.

Αυτό το βάρος περιλαμβάνει πράγματα όπως η ανάγκη να δείχνεις πάντα ικανός, η αγωνία να μην απογοητεύσεις συναδέλφους ή προϊσταμένους, η προσπάθεια να διαχειριστείς δυναμικές μιας ομάδας, η αίσθηση ότι δεν επιτρέπεται να δείξεις αδυναμία, ή η συνεχής εσωτερική διαπραγμάτευση ανάμεσα στο τι χρειάζεσαι και στο τι νομίζεις ότι περιμένουν οι άλλοι από εσένα. Κανένα από αυτά δεν εμφανίζεται σε ένα οργανόγραμμα, αλλά όλα μαζί συνθέτουν μεγάλο μέρος της πραγματικής εμπειρίας της εργασίας.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να το αναγνωρίσουμε

Ένα από τα πιο δύσκολα χαρακτηριστικά αυτού του βάρους είναι ότι, ακριβώς επειδή είναι αόρατο, συχνά δεν το αναγνωρίζουμε ούτε εμείς οι ίδιοι που το κουβαλάμε. Έχουμε συνηθίσει να μετράμε την κόπωσή μας με όρους πρακτικούς, πόσες ώρες δουλέψαμε, πόσα καθήκοντα ολοκληρώσαμε, πόσο πιεστικές ήταν οι προθεσμίες. Όταν η κόπωσή μας δεν αντιστοιχεί σε αυτά τα μετρήσιμα στοιχεία, τείνουμε να την αμφισβητούμε, «γιατί νιώθω τόσο εξαντλημένος, δεν δούλεψα καν τόσο πολύ αυτή την εβδομάδα».

Αυτή η αμφισβήτηση είναι επικίνδυνη, γιατί μας εμποδίζει να πάρουμε σοβαρά αυτό που νιώθουμε. Αν η μόνη κόπωση που αναγνωρίζουμε ως έγκυρη είναι αυτή που προκύπτει από πολλές ώρες εργασίας, χάνουμε εντελώς από την εικόνα τη συναισθηματική εργασία που κάνουμε καθημερινά, χωρίς καν να το συνειδητοποιούμε.

Η διαφορά ανάμεσα σε κόπωση και εξουθένωση

Είναι σημαντικό να ξεχωρίσουμε δύο έννοιες που συχνά συγχέονται, την απλή κόπωση και το burnout, την επαγγελματική εξουθένωση. Η κόπωση είναι μια φυσιολογική, προσωρινή κατάσταση που ανακάμπτει με ξεκούραση. Δουλεύεις σκληρά, κουράζεσαι, ξεκουράζεσαι, επανέρχεσαι. Το burnout είναι κάτι διαφορετικό. Δεν είναι στιγμιαία κατάσταση, αλλά μια σταδιακή διαδικασία που επηρεάζει βαθιά τη σχέση του ανθρώπου με τη ζωή και την εργασία του, μια εξουθένωση που δεν ανακάμπτει απλά με ένα σαββατοκύριακο ξεκούρασης ή ακόμα και με διακοπές, όπως έχουμε συζητήσει σε προηγούμενο cluster άρθρων.

Το burnout κλιμακώνεται συχνά διακριτικά και ήσυχα, χωρίς μια ξεκάθαρη στιγμή που να μπορείς να πεις «εδώ ξεκίνησε». Αυτό το κάνει ιδιαίτερα δύσκολο να αναγνωριστεί εγκαίρως, γιατί δεν υπάρχει μια συγκεκριμένη κρίση που να το σηματοδοτεί ξεκάθαρα. Αντίθετα, είναι μια αργή διάβρωση της ενέργειας, του ενδιαφέροντος, και τελικά της σχέσης μας με πράγματα που κάποτε μας ενδιέφεραν.

Η ανάγκη του ανήκειν ως κρυφός παράγοντας

Ένα από τα πιο σημαντικά, αλλά λιγότερο συζητημένα στοιχεία του αόρατου βάρους είναι η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη να νιώθουμε ότι ανήκουμε, ότι είμαστε αποδεκτοί μέσα σε μια ομάδα. Στον εργασιακό χώρο, αυτή η ανάγκη εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους, την επιθυμία να γίνεσαι αρεστός στους συναδέλφους, τον φόβο να μη σε θεωρήσουν «δύσκολο» αν εκφράσεις διαφωνία, την ανάγκη να αποδείξεις συνεχώς την αξία σου μέσα στην ομάδα.

Όταν αυτή η ανάγκη δεν ικανοποιείται, όταν νιώθουμε απομονωμένοι, παρεξηγημένοι, ή αόρατοι μέσα στον εργασιακό μας χώρο, αυτό δημιουργεί μια πολύ πραγματική μορφή στρες, ακόμα κι αν το εργασιακό μας φορτίο παραμένει το ίδιο. Η ποιότητα των σχέσεών μας στη δουλειά επηρεάζει βαθιά το πόσο βαρύ νιώθουμε το αόρατο φορτίο της εργασίας μας.

Γιατί η αυτοφροντίδα δεν είναι όλη η εικόνα

Μια σημαντική παρατήρηση που αξίζει να κάνουμε είναι ότι η αντιμετώπιση αυτού του βάρους δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε ατομικές λύσεις. Η αυτοφροντίδα, ναι, είναι βασική, αλλά δεν αρκεί από μόνη της. Αν το εργασιακό περιβάλλον, η δομή, οι σχέσεις μέσα σε αυτό, παραμένουν ίδια, καμία ατομική τεχνική διαχείρισης άγχους δεν μπορεί να αντισταθμίσει πλήρως μια συστημικά επιβαρυντική κατάσταση.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχεις καμία επιρροή στην κατάστασή σου. Σημαίνει ότι είναι σημαντικό να μην κατηγορείς τον εαυτό σου αν νιώθεις εξουθενωμένος, σαν να είναι αποκλειστικά δικό σου «πρόβλημα» που δεν μπορείς να το διαχειριστείς καλύτερα. Μερικές φορές το αόρατο βάρος δεν προέρχεται μόνο από εσένα, αλλά από τη δομή, τις προσδοκίες, και τις σχέσεις μέσα στις οποίες εργάζεσαι.

Πώς αναγνωρίζεις το δικό σου αόρατο βάρος

Το πρώτο βήμα είναι να δώσεις στον εαυτό σου άδεια να αναγνωρίσει ότι η εργασιακή κόπωση δεν είναι μόνο σωματική ή χρονική. Ρώτησε τον εαυτό σου, πέρα από το πόσο δούλεψες, πόση συναισθηματική ενέργεια ξόδεψες, στο να διαχειριστείς σχέσεις, στο να κρύψεις πώς νιώθεις πραγματικά, στο να προσπαθήσεις να ανήκεις.

Δοκίμασε να παρατηρήσεις αν νιώθεις ασφαλής στην εργασιακή σου ομάδα να εκφράσεις πραγματικά τι νιώθεις ή τι χρειάζεσαι, ή αν συνεχώς φιλτράρεις τον εαυτό σου για να ταιριάξεις σε μια εικόνα ικανότητας που ίσως δεν αντικατοπτρίζει την πραγματική σου εσωτερική κατάσταση. Αυτή η συνεχής φιλτράρισμα, αν και συχνά αόρατη ακόμα και σε εμάς τους ίδιους, είναι από τα πιο εξαντλητικά κομμάτια της εργασιακής μας εμπειρίας.

Αν παρατηρείς ότι κουβαλάς αυτό το αόρατο βάρος για μεγάλο διάστημα, ή αν νιώθεις ότι η σχέση σου με τη δουλειά σου έχει αλλάξει βαθιά, χωρίς να μπορείς να εντοπίσεις ακριβώς πότε ή γιατί, αξίζει να το εξερευνήσεις με κάποιον που μπορεί να σε βοηθήσει να το δεις πιο καθαρά. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που αναγνωρίζουν ότι κάτι έχει αλλάξει στη σχέση τους με την εργασία, χωρίς να μπορούν πάντα να το ονομάσουν εύκολα. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.