Υπάρχει κάτι περίεργο στο πώς αντιμετωπίζουμε τον Σεπτέμβριο. Παρόλο που δεν είναι η αρχή του ημερολογιακού έτους, λειτουργεί ψυχολογικά σαν ένα δεύτερο, ίσως και πιο σημαντικό, νέο ξεκίνημα. «Από Σεπτέμβρη αρχίζω γυμναστική». «Από Σεπτέμβρη θα οργανωθώ καλύτερα». «Ο Σεπτέμβρης είναι σαν νέα αρχή». Αυτή η αίσθηση δεν είναι τυχαία, έχει βαθιές ψυχολογικές ρίζες, αλλά κρύβει και κάποιες παγίδες που αξίζει να κατανοήσουμε.
Γιατί ο Σεπτέμβριος νιώθεται σαν νέα αρχή
Η ψυχολογία έχει μελετήσει ένα φαινόμενο γνωστό ως «fresh start effect» ή φαινόμενο της φρέσκιας αρχής. Σύμφωνα με αυτό, οι άνθρωποι τείνουν να νιώθουν μεγαλύτερη παρακίνηση για αλλαγή σε χρονικά σημεία που γίνονται αντιληπτά ως ξεκάθαρα όρια, όπως η αρχή μιας νέας εβδομάδας, ενός νέου μήνα, ή ενός νέου έτους. Αυτά τα σημεία λειτουργούν σαν ψυχολογικές «καθαρές σελίδες», δίνοντάς μας την αίσθηση ότι μπορούμε να αφήσουμε πίσω τα λάθη ή τις αποτυχίες του παρελθόντος και να ξεκινήσουμε από την αρχή.
Ο Σεπτέμβριος έχει μια ιδιαίτερα ισχυρή θέση σε αυτό το φαινόμενο, ειδικά για ανθρώπους που έχουν περάσει από εκπαιδευτικό σύστημα. Για τα περισσότερα χρόνια της ζωής μας, από το νηπιαγωγείο μέχρι το πανεπιστήμιο, ο Σεπτέμβριος σηματοδοτούσε κυριολεκτικά μια νέα αρχή, νέα τάξη, νέο πρόγραμμα, νέες σελίδες σε τετράδια. Αυτή η εμπειρία εγκαθίσταται βαθιά στο ασυνείδητό μας και συνεχίζει να επηρεάζει το πώς νιώθουμε για αυτόν τον μήνα, ακόμα και χρόνια μετά το τέλος της σχολικής μας ζωής.
Η θετική πλευρά αυτής της αίσθησης
Αυτή η αντίληψη του Σεπτεμβρίου ως νέας αρχής μπορεί να έχει πραγματικά θετική επίδραση. Η έρευνα δείχνει ότι οι άνθρωποι που ξεκινούν νέους στόχους σε αυτά τα «σημεία φρέσκιας αρχής» έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να διατηρήσουν τη δέσμευσή τους σε σχέση με το να ξεκινήσουν την ίδια αλλαγή σε μια τυχαία μέρα του χρόνου. Αυτό συμβαίνει γιατί αυτά τα σημεία μας βοηθούν ψυχολογικά να διαχωρίσουμε τον «παλιό εαυτό» που ίσως απέτυχε σε κάτι από τον «νέο εαυτό» που ξεκινά καθαρός.
Αν χρησιμοποιήσεις αυτή τη φυσική ψυχολογική τάση με τρόπο που σε υποστηρίζει, ο Σεπτέμβριος μπορεί πράγματι να γίνει ένα χρήσιμο σημείο εκκίνησης για αλλαγές που θέλεις πραγματικά να κάνεις στη ζωή σου.
Η παγίδα των υπερβολικών προσδοκιών
Η δυσκολία εμφανίζεται όταν η ιδέα του «νέου ξεκινήματος» γίνεται υπερβολική, όταν περιμένουμε από τον εαυτό μας να αλλάξει δραστικά, σχεδόν να γίνει άλλος άνθρωπος, μόλις αλλάξει ο μήνας. Αυτή η προσδοκία είναι σχεδόν πάντα ρεαλιστικά ανέφικτη, και όταν αναπόφευκτα δεν την πετυχαίνουμε πλήρως, το αποτέλεσμα είναι απογοήτευση και αίσθηση αποτυχίας, ακριβώς την περίοδο που θέλαμε να νιώσουμε ανανεωμένοι.
Βλέπω συχνά ανθρώπους να μπαίνουν στον Σεπτέμβριο με έναν τεράστιο κατάλογο αλλαγών, νέα διατροφή, νέο πρόγραμμα γυμναστικής, καλύτερη διαχείριση χρόνου, περισσότερη κοινωνική ζωή, λιγότερο άγχος, όλα ταυτόχρονα. Αυτή η προσέγγιση, αν και έρχεται από καλή πρόθεση, συνήθως καταρρέει γρήγορα, γιατί καμία πραγματική αλλαγή δεν συμβαίνει τόσο πολυπρόσωπα και τόσο γρήγορα.
Το ψέμα της «καθαρής σελίδας»
Κάτι σημαντικό που αξίζει να αναγνωρίσουμε είναι ότι ο Σεπτέμβριος, όσο κι αν νιώθεται σαν καθαρή σελίδα, δεν σβήνει πραγματικά ό,τι υπήρχε πριν. Οι δυσκολίες, τα μοτίβα, οι προκλήσεις που είχες τον Ιούνιο δεν εξαφανίζονται επειδή άλλαξε ο μήνας. Αν παλεύεις με χρόνιο άγχος, δυσαρέσκεια στη δουλειά, ή δυσκολίες σε μια σχέση, αυτά θα σε περιμένουν και τον Σεπτέμβριο, ανεξάρτητα από πόσο «φρέσκος» νιώθεις ψυχολογικά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αίσθηση νέου ξεκινήματος είναι άχρηστη. Σημαίνει ότι είναι πιο χρήσιμη όταν τη χρησιμοποιούμε ως ευκαιρία για συνειδητή, ρεαλιστική δράση, όχι ως μαγική επαναφορά που θα λύσει αυτόματα προβλήματα χωρίς πραγματική δουλειά.
Πώς να αξιοποιήσεις υγιώς αυτή την περίοδο
Το πρώτο βήμα είναι να επιλέξεις έναν, το πολύ δύο, στόχους για τον Σεπτέμβριο, αντί για έναν ολόκληρο κατάλογο αλλαγών. Η εστίαση σε λίγα πράγματα αυξάνει δραματικά την πιθανότητα πραγματικής, διαρκούς αλλαγής σε σύγκριση με την προσπάθεια να αλλάξεις τα πάντα ταυτόχρονα.
Δοκίμασε επίσης να θέσεις ρεαλιστικούς, συγκεκριμένους στόχους αντί για διάχυτες προθέσεις. Αντί για «θα οργανωθώ καλύτερα», δοκίμασε κάτι πιο συγκεκριμένο όπως «θα αφιερώνω δέκα λεπτά κάθε Κυριακή βράδυ για να δω το πρόγραμμα της εβδομάδας». Οι συγκεκριμένοι στόχοι είναι πολύ πιο εφικτοί από τις γενικές, ασαφείς προθέσεις.
Δώσε στον εαυτό σου άδεια να αναγνωρίσει ότι οι δυσκολίες που είχες πριν το καλοκαίρι πιθανότατα θα εξακολουθούν να υπάρχουν, και αυτό είναι εντάξει. Δεν χρειάζεται να «διορθώσεις» τα πάντα επειδή άλλαξε ο μήνας. Μπορείς να δεχτείς τη συνέχεια της ζωής σου, ενώ ταυτόχρονα αξιοποιείς τη θετική ενέργεια του νέου ξεκινήματος για συγκεκριμένα, εφικτά βήματα.
Αν η προηγούμενη χρονιά σου έφερε δυσκολίες που δεν έχεις ακόμα επεξεργαστεί, ο Σεπτέμβριος μπορεί να είναι καλή στιγμή να αναζητήσεις υποστήριξη, όχι επειδή θα «διορθώσει» αυτόματα τα πάντα, αλλά επειδή η αίσθηση νέου ξεκινήματος μπορεί να σου δώσει την ενέργεια να ξεκινήσεις μια διαδικασία που πραγματικά χρειάζεσαι. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να αξιοποιήσουν αυτή την περίοδο με τρόπο ουσιαστικό, όχι επιφανειακό. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.