Στο πρώτο άρθρο αυτού του κύκλου αναφέρθηκα σε μια φράση που με σημάδεψε, «το αόρατο βάρος είναι η βαθιά ανάγκη να ανήκουμε». Θέλω να επιστρέψω σε αυτή την ιδέα και να την εξερευνήσω πιο βαθιά, γιατί η ανάγκη να ανήκουμε δεν είναι απλά ένα ωραίο συναίσθημα που θα ήταν καλό να έχουμε. Είναι θεμελιώδης ανθρώπινη ανάγκη, με πραγματικές, μετρήσιμες επιπτώσεις στην ψυχική μας υγεία, ειδικά στον χώρο όπου περνάμε τόσο μεγάλο μέρος της ζωής μας, τη δουλειά.
Γιατί η ανάγκη να ανήκουμε είναι τόσο θεμελιώδης
Ο άνθρωπος, ως είδος, έχει εξελιχθεί μέσα σε κοινότητες. Η επιβίωσή μας, ιστορικά, εξαρτιόταν από την ένταξή μας σε μια ομάδα, γιατί ο αποκλεισμός σήμαινε πραγματικό κίνδυνο. Αυτός ο αρχέγονος μηχανισμός δεν εξαφανίστηκε επειδή ζούμε πλέον σε πιο σύνθετες, σύγχρονες κοινωνίες. Συνεχίζει να λειτουργεί, ακόμα και σε περιβάλλοντα όπως ο σύγχρονος εργασιακός χώρος, όπου ο «αποκλεισμός» δεν σημαίνει πλέον κυριολεκτικό κίνδυνο επιβίωσης, αλλά εξακολουθεί να ενεργοποιεί παρόμοιες, βαθιές συναισθηματικές αντιδράσεις.
Αυτό εξηγεί γιατί η αίσθηση ότι δεν ανήκουμε σε μια ομάδα, ότι είμαστε στο περιθώριο, ότι δεν μας αναγνωρίζουν ή δεν μας εκτιμούν, μπορεί να νιώθεται τόσο έντονα επώδυνη, ακόμα κι αν λογικά ξέρουμε ότι δεν κινδυνεύουμε πραγματικά. Το νευρικό μας σύστημα δεν κάνει πάντα αυτή τη διάκριση ανάμεσα σε κοινωνικό και κυριολεκτικό κίνδυνο.
Πώς εκδηλώνεται η έλλειψη ανήκειν στη δουλειά
Η αίσθηση ότι δεν ανήκουμε σε έναν εργασιακό χώρο μπορεί να εκδηλωθεί με πολλούς, συχνά λεπτούς τρόπους. Μπορεί να είναι η αίσθηση ότι δεν σε συμπεριλαμβάνουν σε σημαντικές συζητήσεις ή αποφάσεις, ακόμα κι αν κανείς δεν το κάνει σκόπιμα. Μπορεί να είναι η αίσθηση ότι πρέπει να κρύβεις μέρος του εαυτού σου, τις πραγματικές σου απόψεις, τον τρόπο επικοινωνίας σου, ακόμα και πτυχές της προσωπικότητάς σου, για να ταιριάξεις σε μια συγκεκριμένη κουλτούρα ή εικόνα.
Μπορεί επίσης να εκδηλωθεί ως μια γενικότερη αίσθηση μοναξιάς μέσα σε μια ομάδα ανθρώπων, το να είσαι περιτριγυρισμένος από συναδέλφους, αλλά να νιώθεις ότι κανείς πραγματικά δεν σε ξέρει ή δεν σε βλέπει. Αυτή η μορφή μοναξιάς, μέσα σε κοινωνικό περιβάλλον, μπορεί να είναι ιδιαίτερα οδυνηρή, γιατί δεν έχει την προφανή εξήγηση της φυσικής απομόνωσης.
Η σύνδεση με το burnout και την εξουθένωση
Όπως έχουμε συζητήσει σε προηγούμενα άρθρα αυτού του κύκλου, το burnout δεν είναι μόνο θέμα φόρτου εργασίας. Η ποιότητα των σχέσεών μας στη δουλειά παίζει καθοριστικό ρόλο στο πόσο ευάλωτοι είμαστε στην εξουθένωση. Έρευνες στον χώρο της οργανωσιακής ψυχολογίας δείχνουν σταθερά ότι οι άνθρωποι που νιώθουν ισχυρή σύνδεση και υποστήριξη από τους συναδέλφους τους είναι σημαντικά πιο ανθεκτικοί στο άγχος και την εξουθένωση, ακόμα κι όταν αντιμετωπίζουν παρόμοιο φόρτο εργασίας με ανθρώπους που δεν έχουν αυτή τη σύνδεση.
Αυτό σημαίνει ότι η καλλιέργεια ουσιαστικών σχέσεων στη δουλειά δεν είναι απλά ευχάριστο πλεονέκτημα, είναι ουσιαστικός προστατευτικός παράγοντας για την ψυχική μας υγεία. Όταν νιώθουμε ότι ανήκουμε, ότι μας εκτιμούν, ότι μπορούμε να είμαστε αυθεντικοί, το νευρικό μας σύστημα λειτουργεί από μια βάση ασφάλειας, κάτι που μας κάνει πιο ανθεκτικούς απέναντι σε προκλήσεις και άγχος.
Γιατί είναι δύσκολο να χτίσουμε αυτές τις σχέσεις σήμερα
Παρόλο που η ανάγκη για σύνδεση παραμένει ίδια, οι σύγχρονες συνθήκες εργασίας συχνά δυσχεραίνουν την καλλιέργειά της. Η τηλεργασία, όσο κι αν προσφέρει ευελιξία, μειώνει τις φυσικές, αυθόρμητες αλληλεπιδράσεις που παλιότερα χτίζονταν φυσικά σε έναν κοινό χώρο εργασίας. Ο ανταγωνιστικός χαρακτήρας πολλών εργασιακών περιβαλλόντων μπορεί επίσης να δημιουργεί ανασφάλεια που εμποδίζει την αυθεντική σύνδεση, όταν οι συνάδελφοι γίνονται αντιληπτοί περισσότερο ως ανταγωνιστές παρά ως συνεργάτες.
Επιπλέον, η γενικότερη κουλτούρα πολλών εργασιακών χώρων εξακολουθεί να αποθαρρύνει την έκφραση ευαλωτότητας ή δυσκολίας, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου όλοι φαίνονται εξωτερικά αυτάρκεις και ικανοί, χωρίς να μοιράζονται τις πραγματικές τους δυσκολίες, κάτι που εμποδίζει τη δημιουργία αυθεντικής σύνδεσης.
Πώς χτίζεις αίσθηση ανήκειν στη δουλειά σου
Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσεις τη σημασία αυτής της ανάγκης, αντί να τη θεωρείς δευτερεύουσα ή «περιττή» σε σχέση με τα πιο «σοβαρά» ζητήματα της δουλειάς όπως η απόδοση ή οι στόχοι. Η αίσθηση ανήκειν δεν είναι πολυτέλεια, είναι θεμελιώδης παράγοντας της ψυχικής μας ευεξίας στην εργασία.
Δοκίμασε να επενδύσεις σκόπιμα σε μικρές, αυθεντικές αλληλεπιδράσεις με συναδέλφους, όχι απαραίτητα μεγάλες, χρονοβόρες συζητήσεις, αλλά γνήσιο ενδιαφέρον, μια ερώτηση για το πώς πάει κάποιος πραγματικά, όχι μόνο επιφανειακά. Αυτές οι μικρές στιγμές, με τον καιρό, χτίζουν πιο βαθιές σχέσεις.
Αν βρίσκεσαι σε θέση ευθύνης, σκέψου πώς μπορείς να δημιουργήσεις χώρο για πιο αυθεντική έκφραση στην ομάδα σου, όχι μόνο εστίαση σε απόδοση και αποτελέσματα, αλλά και αναγνώριση ότι οι άνθρωποι πίσω από τα αποτελέσματα έχουν δικές τους δυσκολίες, ανάγκες, και συναισθηματική εμπειρία.
Αν παρατηρείς ότι νιώθεις έντονη αίσθηση απομόνωσης ή έλλειψης σύνδεσης στον εργασιακό σου χώρο, και ότι αυτό επηρεάζει σημαντικά την ψυχική σου υγεία, αξίζει να το διερευνήσεις βαθύτερα, ίσως και σε σχέση με τη γενικότερη σχέση σου με τη σύνδεση και την οικειότητα. Στο Therapy Trace δουλεύουμε συχνά με ανθρώπους που θέλουν να κατανοήσουν καλύτερα την ανάγκη τους για ανήκειν και πώς να τη χτίσουν πιο υγιώς, στη δουλειά αλλά και γενικότερα στη ζωή τους. Αν αναγνωρίζεις κάτι από όσα περιέγραψα, μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί μου. Είμαι εδώ.