Κάπου κατά τη διάρκεια της ζωής, οι περισσότεροι από εμάς έχουμε σκεφτεί ότι χρειαζόμαστε βοήθεια. Ότι κάτι μέσα μας δεν πάει καλά. Ότι το βάρος που κουβαλάμε έχει γίνει πιο βαρύ από όσο μπορούμε να αντέξουμε μόνοι. Και σε εκείνη ακριβώς τη στιγμή, πολλοί από εμάς ακούμε μια φωνή που λέει: «Μην το κάνεις. Δεν είσαι τόσο άρρωστος. Άλλοι έχουν χειρότερα. Τα καταφέρνεις μόνος σου».
Αυτή η φωνή δεν είναι δική μας. Είναι ένα μήνυμα που έχουμε λάβει, επαναλαμβανόμενα, από την κοινωνία, την οικογένεια, τον πολιτισμό μέσα στον οποίο μεγαλώσαμε. Και είναι ένα μήνυμα που κάνει τεράστια ζημιά.
Από πού έρχεται αυτή η ιδέα
Η αντίληψη ότι η αναζήτηση ψυχολογικής βοήθειας συνδέεται με αδυναμία δεν εμφανίστηκε από το πουθενά. Έχει βαθιές ρίζες σε πολιτισμικές αξίες που εκτιμούν την αυτάρκεια, τον έλεγχο και την ανεξαρτησία πάνω από οτιδήποτε άλλο. «Φρόντισε τον εαυτό σου μόνος σου». «Μην δείχνεις τις αδυναμίες σου». «Σήκω και συνέχισε». Αυτά τα μηνύματα δεν είναι απαραίτητα κακά από μόνα τους. Η ανθεκτικότητα είναι αξία. Η αυτοπεποίθηση είναι αξία. Αλλά όταν αυτές οι αξίες μεταφράζονται σε «δεν έχεις δικαίωμα να χρειάζεσαι βοήθεια», τότε γίνονται επικίνδυνες.
Σε πολλές οικογένειες, τα συναισθήματα δεν είχαν χώρο. Η λύπη ερμηνευόταν ως αδυναμία. Ο φόβος ως δειλία. Η ανάγκη για υποστήριξη ως επιβάρυνση. Τα παιδιά που μεγάλωσαν σε τέτοια περιβάλλοντα έμαθαν να κρύβουν, να συμπιέζουν, να συνεχίζουν ανεξάρτητα από το τι νιώθουν. Και αυτά τα παιδιά έγιναν ενήλικες που δυσκολεύονται να ζητήσουν βοήθεια, ακόμα και όταν την έχουν절πολύ ανάγκη.
Τι σημαίνει πραγματικά η δύναμη
Υπάρχει μια θεμελιώδης σύγχυση στο επίκεντρο αυτής της ιδέας: η σύγχυση μεταξύ της αποφυγής και της δύναμης.
Το να αρνείσαι να ζητήσεις βοήθεια όταν την χρειάζεσαι δεν είναι δύναμη. Είναι αποφυγή. Είναι η άρνηση να αντιμετωπίσεις αυτό που πραγματικά συμβαίνει. Και η αποφυγή, όσο πειστική κι αν φαίνεται βραχυπρόθεσμα, έχει κόστος που πληρώνεται αργά και σταθερά.
Η πραγματική δύναμη μοιάζει πολύ διαφορετικά. Είναι η ικανότητα να κοιτάξεις τον εαυτό σου με ειλικρίνεια. Να αναγνωρίσεις ότι κάτι δεν πάει καλά. Να αποφασίσεις να κάνεις κάτι γι’ αυτό, ακόμα και όταν αυτό σημαίνει να ζητήσεις βοήθεια. Χρειάζεται πολύ μεγαλύτερο θάρρος να καθίσεις απέναντι σε έναν θεραπευτή και να πεις «δυσκολεύομαι» από το να συνεχίσεις να κάνεις ότι τα καταφέρνεις. Σκέψου για μια στιγμή: θα χαρακτήριζες αδύναμο έναν άνθρωπο που πηγαίνει στον γιατρό όταν αρρωστήσει; Που ζητά νομική συμβουλή όταν αντιμετωπίζει νομικό πρόβλημα; Που μαθαίνει από έναν δάσκαλο αυτά που δεν ξέρει; Η ψυχική υγεία δεν είναι διαφορετική. Η αναζήτηση υποστήριξης για την ψυχή σου είναι εξίσου φυσική και λογική με την αναζήτηση υποστήριξης για το σώμα σου.
Η ζημιά που κάνει αυτή η ιδέα
Ο μύθος ότι η ψυχοθεραπεία είναι για αδύναμους έχει συγκεκριμένες, μετρήσιμες συνέπειες.
Πρώτον, κρατά ανθρώπους μακριά από βοήθεια που χρειάζονται. Ο χρόνος που μεσολαβεί μεταξύ της εμφάνισης ενός ψυχολογικού προβλήματος και της αναζήτησης βοήθειας είναι συχνά χρόνια. Χρόνια κατά τη διάρκεια των οποίων η δυσκολία βαθαίνει, τα μοτίβα εδραιώνονται και το κόστος αυξάνεται.
Δεύτερον, προσθέτει ντροπή σε ανθρώπους που ήδη δυσκολεύονται. Το να παλεύεις με άγχος, κατάθλιψη ή τραύμα είναι ήδη επώδυνο. Το να πιστεύεις ταυτόχρονα ότι αυτό σημαίνει ότι είσαι αδύναμος ή ελαττωματικός κάνει τον πόνο διπλά βαρύ. Τρίτον, αποτρέπει ανθρώπους από το να μιλούν ανοιχτά για την ψυχική τους υγεία. Και η σιωπή είναι ακριβώς αυτό που επιτρέπει στον μύθο να επιβιώνει. Όσο περισσότεροι άνθρωποι σιωπούν, τόσο πιο μόνοι νιώθουν όσοι παλεύουν. Και τόσο πιο ισχυρή γίνεται η ψευδαίσθηση ότι «οι άλλοι τα καταφέρνουν μόνοι τους».
Τι λέει η επιστήμη
Η ψυχοθεραπεία δεν είναι μια αόριστη διαδικασία «να μιλάς για τα προβλήματά σου». Είναι μια επιστημονικά τεκμηριωμένη παρέμβαση με μετρήσιμα αποτελέσματα για ένα ευρύ φάσμα ψυχολογικών δυσκολιών. Δεκάδες χιλιάδες μελέτες έχουν καταδείξει την αποτελεσματικότητά της σε άγχος, κατάθλιψη, τραύμα, διαταραχές πρόσληψης τροφής, φοβίες και πολλά άλλα.
Επιπλέον, η έρευνα δείχνει ότι η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει απλώς τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Αλλάζει κυριολεκτικά τον τρόπο που λειτουργεί ο εγκέφαλος. Η νευροεπιστήμη έχει επιβεβαιώσει ότι η θεραπευτική εργασία παράγει νευροπλαστικές αλλαγές, δηλαδή πραγματικές, φυσιολογικές αλλαγές στη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου. Αυτό δεν ακούγεται σαν κάτι που κάνουν οι αδύναμοι.
Ένα διαφορετικό πλαίσιο
Ίσως το πρόβλημα είναι η λέξη «αδύναμος». Ίσως χρειαζόμαστε ένα εντελώς διαφορετικό πλαίσιο για να μιλάμε για την ψυχική υγεία.
Φανταστείτε έναν αθλητή υψηλού επιπέδου. Εργάζεται με προπονητή, με φυσιοθεραπευτή, με διατροφολόγο, με ψυχολόγο αθλητικής απόδοσης. Χρησιμοποιεί κάθε διαθέσιμο εργαλείο για να αποδώσει στο μέγιστο των δυνατοτήτων του. Δεν το θεωρούμε αδυναμία. Το θεωρούμε επαγγελματισμό, αφοσίωση, σοβαρότητα απέναντι στον εαυτό του.
Γιατί να είναι διαφορετικό για όλους μας;
Το πρώτο βήμα είναι το πιο δύσκολο
Αν διαβάζεις αυτό το κείμενο και κάτι μέσα σου αναγνωρίζει κάτι, ίσως αυτό να σημαίνει κάτι. Η αναζήτηση υποστήριξης δεν είναι παραδοχή ήττας. Είναι παραδοχή ότι είσαι άνθρωπος. Ότι η ζωή είναι μερικές φορές βαριά. Και ότι δεν χρειάζεται να την κουβαλάς μόνος.
Αυτό δεν είναι αδυναμία. Είναι ίσως η πιο θαρραλέα απόφαση που μπορεί να πάρει κάποιος.