Υπάρχει μια φράση που ακούγεται συχνά όταν κάποιος αναφέρει ότι σκέφτεται να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία: «Μα γιατί; Δεν έχεις φίλους να μιλάς;» Είναι μια φράση που λέγεται με καλή πρόθεση. Και αυτό ακριβώς την κάνει τόσο δύσκολη να αντικρουστεί γιατί περιέχει μια μισή αλήθεια που κρύβει μια μεγάλη παρεξήγηση. Ναι, οι φίλοι είναι πολύτιμοι. Ναι, η ανθρώπινη σύνδεση είναι θεραπευτική. Ναι, το να μιλάς σε κάποιον που σε αγαπά ανακουφίζει. Αλλά η φιλία και η ψυχοθεραπεία δεν είναι το ίδιο πράγμα. Δεν ανταγωνίζονται. Δεν υποκαθιστά η μία την άλλη. Και η σύγχυση μεταξύ τους έχει κρατήσει πολλούς ανθρώπους μακριά από βοήθεια που θα άλλαζε τη ζωή τους.
Τι κάνει ένας φίλος και τι δεν μπορεί να κάνει
Ένας καλός φίλος σε ακούει. Σε αγαπά. Θέλει το καλό σου. Είναι εκεί για σένα σε δύσκολες στιγμές. Αυτά είναι πολύτιμα και αναντικατάστατα και καμία ψυχοθεραπεία δεν τα αντικαθιστά.
Αλλά ένας φίλος φέρνει στη συνομιλία τη δική του ιστορία. Τα δικά του συναισθήματα. Τις δικές του ανάγκες. Τις δικές του ανησυχίες για σένα. Όταν μιλάς σε έναν φίλο για κάτι που σε βαραίνει, εκείνος δεν μπορεί να παραμείνει ουδέτερος γιατί σε αγαπά, και αυτή η αγάπη επηρεάζει τον τρόπο που ακούει και ανταποκρίνεται. Μπορεί να ανησυχήσει υπερβολικά. Μπορεί να θέλει να σε «διορθώσει» γρήγορα. Μπορεί να πάρει θέση. Μπορεί να σε συμβουλεύσει με βάση τη δική του εμπειρία αντί για τη δική σου ανάγκη. Και μπορεί να κουραστεί γιατί είναι κι αυτός άνθρωπος με τα δικά του βάρη. Αυτό δεν είναι αδυναμία του φίλου. Είναι η φύση της φιλίας. Η φιλία είναι μια αμοιβαία σχέση δίνεις και παίρνεις, υποστηρίζεις και υποστηρίζεσαι. Η ψυχοθεραπεία είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.
Τι είναι η θεραπευτική σχέση
Η θεραπευτική σχέση είναι μοναδική ακριβώς γιατί είναι ασύμμετρη με έναν συγκεκριμένο τρόπο: ο χώρος ανήκει αποκλειστικά στον θεραπευόμενο. Ο θεραπευτής δεν φέρνει τα δικά του προβλήματα. Δεν έχει ανάγκη να ακουστεί ο ίδιος. Δεν επηρεάζεται από προσωπικό συναισθηματικό στοίχημα απέναντι στις επιλογές του θεραπευόμενου. Και δεν κουράζεται από την επανάληψη γιατί έχει εκπαιδευτεί να παρατηρεί τα μοτίβα που επαναλαμβάνονται ως θεραπευτικό υλικό, όχι ως επιβάρυνση. Αυτό δημιουργεί έναν χώρο που δεν υπάρχει πουθενά αλλού στη ζωή ενός ανθρώπου. Έναν χώρο όπου μπορείς να πεις τα πάντα χωρίς να ανησυχείς για τις συνέπειες στη σχέση. Χωρίς να φοβάσαι ότι θα κουράσεις τον άλλον. Χωρίς να αισθάνεσαι ότι χρωστάς κάτι σε αντάλλαγμα. Χωρίς να χρειαστεί να προστατέψεις κανέναν από αυτό που νιώθεις.
Η εκπαίδευση κάνει τη διαφορά
Ένας θεραπευτής δεν είναι απλώς κάποιος που ακούει καλά. Είναι κάποιος που έχει εκπαιδευτεί για χρόνια να παρατηρεί αυτά που δεν λέγονται. Να αναγνωρίζει μοτίβα που ο ίδιος ο θεραπευόμενος δεν βλέπει. Να κατανοεί πώς οι πρώιμες εμπειρίες διαμορφώνουν τον τρόπο που βιώνουμε τον εαυτό μας και τους άλλους σήμερα. Να εργάζεται με το ασυνείδητο υλικό που κρύβεται κάτω από την επιφάνεια. Να χρησιμοποιεί το σώμα, την κίνηση, την εικόνα και τον λόγο ως θεραπευτικά εργαλεία. Ένας φίλος, όσο έξυπνος και ευαίσθητος κι αν είναι, δεν έχει αυτά τα εργαλεία. Και δεν έχει επίσης κάτι εξίσου σημαντικό: την απαραίτητη απόσταση για να βλέπει με σαφήνεια. Ο θεραπευτής βλέπει αυτά που εμείς δεν βλέπουμε ακριβώς γιατί δεν είναι μέρος της ζωής μας. Δεν έχει προκαταλήψεις για το ποιοι είμαστε. Δεν έχει εικόνα για εμάς που να χρειάζεται να διατηρήσει. Βλέπει μόνο αυτό που αναδύεται μέσα στη συνεδρία.
Το βάρος που βάζουμε στους φίλους
Υπάρχει και μια άλλη διάσταση που σπάνια συζητιέται: τι συμβαίνει στους φίλους όταν γίνονται ο μοναδικός χώρος υποστήριξης κάποιου. Η φιλία έχει τα όριά της. Και αυτό δεν είναι κριτική είναι πραγματικότητα. Όταν ένας φίλος γίνεται ο αποκλειστικός αποδέκτης του πόνου, της ανησυχίας και της σύγχυσης κάποιου άλλου, η σχέση δυσκολεύεται. Ο φίλος κουράζεται, ακόμα και αν δεν το λέει. Νιώθει πίεση να πει «τα σωστά». Ανησυχεί. Και μερικές φορές αρχίζει να αποφεύγει τη συζήτηση γιατί δεν ξέρει πώς να βοηθήσει και αυτό τον κάνει να νιώθει ανεπαρκής.
Η ψυχοθεραπεία δεν αντικαθιστά τη φιλία. Την προστατεύει. Όταν έχεις έναν θεραπευτικό χώρο όπου μπορείς να επεξεργαστείς αυτό που βιώνεις, έρχεσαι στις φιλίες σου πιο ελεύθερος. Λιγότερο βαρύς. Πιο παρών.
Αυτά που δεν λέμε ούτε στους πιο κοντινούς μας
Υπάρχει κάτι άλλο που η φιλία, από τη φύση της, δεν μπορεί να δώσει: το αίσθημα ότι μπορείς να πεις τα πάντα. Ακόμα και τα πιο σκοτεινά, τα πιο ντροπιαστικά, τα πιο αντιφατικά.
Πόσοι από εμάς λέμε στους φίλους μας ότι μερικές φορές νιώθουμε μίσος για κάποιον που αγαπάμε; Ότι έχουμε σκέψεις που μας τρομάζουν; Ότι κάτω από την επιτυχία κρύβεται ένα βαθύ αίσθημα ανεπάρκειας; Ότι δεν ξέρουμε αν αγαπάμε τον σύντροφό μας; Αυτά τα πράγματα είναι δύσκολο να ειπωθούν ακόμα και στους πιο κοντινούς ανθρώπους γιατί φοβόμαστε την κρίση, την έκπληξη, την αλλαγή στον τρόπο που μας βλέπουν. Στη θεραπεία, αυτά τα πράγματα όχι μόνο μπορούν να ειπωθούν. Πρέπει να ειπωθούν. Γιατί εκεί ακριβώς κρύβεται το υλικό που χρειάζεται επεξεργασία.
Φιλία και θεραπεία το ένα δεν αναιρεί το άλλο
Οι καλύτεροι φίλοι δεν είναι αυτοί που προσπαθούν να είναι τα πάντα για εμάς. Είναι αυτοί που μας αγαπούν αρκετά για να μας πουν: «Νομίζω ότι θα σε βοηθούσε να μιλήσεις με κάποιον».
Η φιλία και η ψυχοθεραπεία δεν ανταγωνίζονται. Είναι διαφορετικά είδη σύνδεσης που εξυπηρετούν διαφορετικές, εξίσου σημαντικές ανάγκες. Η μία δεν κάνει την άλλη περιττή. Και η ύπαρξη καλών φίλων δεν σημαίνει ότι δεν χρειάζεσαι θεραπεία όπως και το αντίστροφο. Το να ζητάς βοήθεια από έναν επαγγελματία δεν σημαίνει ότι οι φίλοι σου δεν είναι αρκετοί. Σημαίνει ότι σέβεσαι αρκετά τον εαυτό σου για να του δώσεις αυτό που πραγματικά χρειάζεται.