Υπάρχει μια στρατηγική που όλοι έχουμε χρησιμοποιήσει κάποια στιγμή. Όταν κάτι μας ενοχλεί, όταν κάτι πονά, όταν κάτι δεν πάει καλά μέσα μας, επιλέγουμε να περιμένουμε. Να δούμε. Να αφήσουμε τον χρόνο να κάνει τη δουλειά του. «Θα περάσει», λέμε. «Όλα περνούν». «Έχω περάσει και χειρότερα».
Και μερικές φορές αυτό λειτουργεί. Υπάρχουν δυσκολίες που πραγματικά υποχωρούν με τον χρόνο. Υπάρχουν συναισθήματα που χρειάζονται απλώς χώρο για να εκφραστούν και μετά ηρεμούν. Υπάρχουν καταστάσεις που αλλάζουν από μόνες τους.

Αλλά υπάρχουν και πολλές άλλες που δεν αλλάζουν. Που δεν περνούν. Που κάτω από την επιφάνεια της «κανονικής» ζωής συνεχίζουν να δουλεύουν σιωπηλά, διαμορφώνοντας τον τρόπο που σκεφτόμαστε, αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε. Και όσο περισσότερο τα αγνοούμε, τόσο πιο βαθιά ριζώνουν.

Γιατί αγνοούμε αυτό που νιώθουμε

Η αποφυγή δεν είναι αδυναμία ή αμέλεια. Είναι ένας φυσιολογικός αμυντικός μηχανισμός. Ο εγκέφαλος είναι εξελικτικά προγραμματισμένος να αποφεύγει τον πόνο. Και αν η αντιμετώπιση ενός συναισθήματος ή μιας κατάστασης φαίνεται πιο επώδυνη από το να την αγνοήσεις, ο εγκέφαλος θα επιλέξει την αποφυγή σχεδόν πάντα.
Επιπλέον, η κοινωνία ενισχύει αυτή την τάση. «Μην κάνεις την ζωή σου δράμα». «Υπάρχουν άνθρωποι που έχουν χειρότερα». «Σκέψου θετικά». Αυτά τα μηνύματα, αν και συχνά λέγονται με καλή πρόθεση, στέλνουν ένα σαφές σήμα: τα αρνητικά συναισθήματα δεν είναι καλοδεχούμενα. Πρέπει να αντιμετωπιστούν γρήγορα ή να εξαφανιστούν.
Και έτσι μαθαίνουμε να τα θάβουμε. Να συνεχίζουμε. Να κάνουμε ότι όλα είναι εντάξει. Μέχρι που δεν είναι.

Τι συμβαίνει όταν αγνοούμε αυτό που νιώθουμε

Τα συναισθήματα που δεν εκφράζονται δεν εξαφανίζονται. Αποθηκεύονται. Και αυτή η αποθήκευση έχει συγκεκριμένες, μετρήσιμες συνέπειες. Σωματοποίηση. Αυτό που δεν λέγεται με λόγια, λέγεται μέσα από το σώμα. Χρόνιοι πονοκέφαλοι, πεπτικές διαταραχές, χρόνια κόπωση, μυϊκή ένταση που δεν φεύγει, αϋπνία, σωματικά συμπτώματα χωρίς ιατρική εξήγηση. Το σώμα κρατά αυτά που ο νους αρνείται να αντιμετωπίσει. Και συνεχίζει να τα κρατά μέχρι να τους δοθεί χώρος. Εδραίωση μοτίβων. Κάθε φορά που αποφεύγουμε ένα συναίσθημα ή μια κατάσταση, ενισχύουμε το νευρικό μονοπάτι που οδηγεί στην αποφυγή. Με τον καιρό, η αποφυγή γίνεται αυτόματη, ασυνείδητη, μέρος του τρόπου που λειτουργούμε. Και αυτά τα μοτίβα αποφυγής επηρεάζουν τις σχέσεις, τις επιλογές, την επαγγελματική ζωή, την ικανότητα να χαιρόμαστε.
Συσσώρευση.

Τα αγνοημένα συναισθήματα δεν εξαφανίζονται συσσωρεύονται. Και αυτό που ξεκίνησε ως μια μικρή δυσκολία, αγνοημένη για χρόνια, μπορεί να γίνει κάτι πολύ βαρύτερο. Το ήπιο άγχος που δεν αντιμετωπίστηκε γίνεται χρόνια αγχώδης διαταραχή. Η λύπη που δεν βρήκε χώρο γίνεται κατάθλιψη. Ο θυμός που δεν εκφράστηκε βρίσκει άλλες, συχνά καταστροφικές διόδους.

Απώλεια επαφής με τον εαυτό. Ένα από τα πιο ύπουλα αποτελέσματα της χρόνιας αποφυγής είναι η σταδιακή απώλεια επαφής με τον εαυτό. Όταν αγνοούμε συστηματικά αυτό που νιώθουμε, χάνουμε σταδιακά την ικανότητα να νιώθουμε με σαφήνεια. Αρχίζουμε να μην ξέρουμε τι θέλουμε, τι μας κάνει καλά, τι μας κάνει κακό. Ζούμε στην επιφάνεια της ζωής μας, αποκομμένοι από τον βαθύτερο εαυτό μας.

Ο χρόνος δεν θεραπεύει τα πάντα

Υπάρχει μια βαθιά παρεξήγηση στη φράση «ο χρόνος θεραπεύει τα πάντα». Ο χρόνος δεν θεραπεύει. Αυτό που συμβαίνει μέσα στον χρόνο θεραπεύει.
Αν μέσα στον χρόνο δίνουμε χώρο στα συναισθήματά μας, τα επεξεργαζόμαστε, τα κατανοούμε και τα ενσωματώνουμε, τότε ναι, ο χρόνος βοηθά. Αλλά αν μέσα στον χρόνο απλώς αποφεύγουμε, συμπιέζουμε και συνεχίζουμε, τότε ο χρόνος δεν κάνει τίποτα άλλο από το να αφήνει τα αγνοημένα πράγματα να βαθαίνουν. Πολλοί άνθρωποι έρχονται στη θεραπεία φέρνοντας πράγματα που συνέβησαν πριν από δέκα, είκοσι, τριάντα χρόνια. Πράγματα που «έπρεπε να έχουν περάσει». Και ανακαλύπτουν ότι δεν πέρασαν. Απλώς κρύφτηκαν καλύτερα.

Πότε το «θα περάσει» γίνεται επικίνδυνο

Δεν είναι πάντα εύκολο να διακρίνεις πότε μια δυσκολία χρειάζεται απλώς χρόνο και πότε χρειάζεται ενεργή αντιμετώπιση. Αλλά υπάρχουν σήματα που αξίζει να προσέχουμε.
Όταν το ίδιο θέμα επανέρχεται επαναλαμβανόμενα στη ζωή σου, σε διαφορετικές μορφές και διαφορετικές σχέσεις. Όταν το σώμα σου δίνει σήματα που δεν βρίσκουν ιατρική εξήγηση. Όταν νιώθεις ότι λειτουργείς αυτόματα, χωρίς πραγματική επαφή με τον εαυτό σου. Όταν οι σχέσεις σου ακολουθούν μοτίβα που δεν θέλεις αλλά δεν μπορείς να αλλάξεις. Όταν κάτι που συνέβη «καιρό πριν» εξακολουθεί να επηρεάζει τον τρόπο που ζεις σήμερα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το «θα περάσει» δεν είναι υπομονή. Είναι αποφυγή.

Η αναγνώριση είναι η αρχή

Το πρώτο βήμα δεν είναι να λύσεις το πρόβλημα. Είναι να αναγνωρίσεις ότι υπάρχει. Να σταματήσεις για μια στιγμή την αυτόματη κίνηση προς τα εμπρός και να ρωτήσεις: τι νιώθω πραγματικά; Τι κουβαλώ; Τι αγνοώ;

Αυτή η ερώτηση δεν είναι πάντα άνετη. Συχνά δεν είναι. Αλλά είναι η ερώτηση που ανοίγει την πόρτα. Και αυτό που βρίσκεται πίσω από εκείνη την πόρτα δεν είναι πάντα τόσο τρομακτικό όσο φοβόμαστε. Συχνά είναι απλώς κάτι που περίμενε υπομονετικά να ακουστεί.

Δεν χρειάζεται να φτάσεις στο όριο για να ζητήσεις βοήθεια

Μια από τις πιο επικίνδυνες παρανοήσεις είναι η ιδέα ότι πρέπει να φτάσεις σε κρίση για να δικαιούσαι υποστήριξη. Ότι πρέπει να μην μπορείς να λειτουργήσεις για να έχεις λόγο να ζητήσεις βοήθεια. Αυτό δεν ισχύει. Η καλύτερη στιγμή για να αναζητήσεις υποστήριξη δεν είναι όταν δεν αντέχεις άλλο. Είναι πολύ πριν φτάσεις εκεί. Γιατί όσο νωρίτερα αντιμετωπίσεις αυτό που αγνοείς, τόσο λιγότερο βάρος συσσωρεύεται. Τόσο πιο εύκολη γίνεται η δουλειά. Και τόσο περισσότερη ζωή κερδίζεις.

Το «θα περάσει» μπορεί να είναι μερικές φορές αλήθεια. Αλλά το «θα αντιμετωπίσω» είναι πάντα καλύτερη επιλογή.